Կարեւորը մտայնութեան փոխուիլն է

Տեղական թերթերուն մէջ հրատարակուած լուրի մը համաձայն,Թուրքիոյ կառավարութիւնը, երկրին մէջ գտնուող ոչ-մահմետական հայրենակիցներուն նկատմամբ նոր բացուածք մը գործի կը դնէ եղեր:

Ըստ այս բացուածքին, ասկէ վերջ երբ մեր մասին խօսուի <<ոչ-մահմետական հայրենակիցներ >> անունը պիտի չի գործածուի այլ <<տարբեր դաւանանքի խմբակներ>> անունը պիտի գործածուի եղեր:

Այս զարգացումին հեղինակը նախարար էկէմէն Պաղըշ յայտարարեր է թէ այս խնդրանքը իրմէ ունեցած է Ասորի Պատրիարքի փոխանորդը ճիշտ տարի մը առաջ:Այսինքն միայն անունի մը փոփոխութեան որոշումը տալու համար, կառավարութիւնը աշխատեր է մէկ բոլոր տարի, 365 օր: Ես կը
դժուարանամ ըմբռնելու թէ ինչու համար այսչափ կարեւոր կը նկատուի, մեզ միւս հայրենակիցներէն զատելու համար դրուած անունը եւ մեզի համար դրական ըլլալով ինչ պիտի փոխուի եթէ եթէ մենք ասկէ վերջ <<ոչ-մահմետական հայրենակիցներ>> ու տեղ <<տարբեր դաւանանքի խմբակներ>> անուանակոչուինք:

-Մեր հաստատութիւնները աւելի ազատ պիտի ըլլա՞ն:

-Մեր հաստատութիւններու ձեռքէն խլուած ու գրաւուած շէնքերը ետ պիտի վերադարձուի՞ն:

-Մեր վարժարաններու մէջ, այս երկրին մէկ հայրենակիցը եղող վարժարանին թրքահպատակ հայ տնօրէնին հետ միատեղ էթնիկ ծագումով թուրք փոխ տնօրէն մըն ալ պաշտօնի վրայ բռնելու պարտաւորիչ օրէնքը պիտի վերնա՞յ:
-Մեր վարժարաններուն իրաւունք պիտի տրուի՞ որպէսզի թրքերէն լեզուով աւանդուած դասերուն ուսուցիչները, իրենք իրենց կամքով ընտրեն ինչպէս կընեն միւս թուրք վարժարանները թէ մինչեւ հիմա եղածին պէս պիտի ստիպուին գոհանալ պետութեան կողմէ իրենց ղրկուած ուսուցիչներով :

-Տարբեր դաւանանքի խմբակներուն ասկէ վերջ պիտի արտօնուի՞ արդեօք որ պետական հաստատութիւններու մէջ պաշտօնավարեն իբրեւ պետական պաշտօնեայ: Մեզ պիտի արտօնուի՞
որ մեր երկրին մէջ պաշտօնավարենք իբրեւ զինուոր, ոստիկան, դատաւոր, դատախազ կամ այլ պաշտօններ որոնք կը պատկանին պետական հաստատութիւններուն: Բան մը որ այժմ կարելի չէ:

-Այս անուանափոխութենէ վերջ ոչ-մահմետական փոքրամասնութիւններու պատկանող համայնքներուն ծնողները, իրենց զաւակները իրենց համայնքին պատկանող ազգային վարժարանները արձանագրելէ առաջ պիտի շարունակե՞ն ինչպէս այժմ հանդիսանալ Ուլուս դաղի մէջ գտնուող հրեայից վարժարանը եւ հոն ներկայ գտնուող պետական պաշտօնեաներուն ապացուցանել թէ իրենք իսկապէս ծագումով հայ կամ յոյն են:Յետոյ ինչու՞ համար հրեայից վարժարանը ընտրուած է այս գործին համար, միթէ հրեայից վարժարանը պետութեան պաշտօնեաներուն համար հաւաքատեղի՞ մըն է: Քաղաքիս մէջ այս նպատակին հարմար պետութեան պատկանող ուրիշ հաստատութիւն մը կամ շէնք մը չկայ՞ արդեօք, թէ ոչ պետութիւնը այս ճամբով մեզ բան մը հաղորդել կուզէ:Մնաց որ ծնողի մը իր զաւակը իր համայնքին պատկանող մէկ ազգային վարժարանը կարենալ արձանգրելու համար իր հայ ,յոյն կամ հրեայ ծագում ունենալը ապացուցանելու ստիպողականութիւնը արդէն ինքնին ոչ ժողովրդավարական եւ ցեղապաշտ մտայնութիւն մըն է:

Մենք ոչ-մահմետականներս այս հողերու վրայ հարիւր տարիներու տեւողութեամբ նախ կոչուեցանք <<կեաւուր>> այսինքն անհաւատ:

Յետոյ կոչուեցանք <<ոչ-մահմետական փոքրամասնութիւն>>:

Իսկ հիմա այլեւս պիտի կոչուինք<<տարբեր դաւանանքի խմբակներ>> :


Երբ մեզ <<կեաւուր>> կը կոչէին, այս հողերուն վրայ կը գտնուէին միլիոններով ոչ-մահմետականներ: Մեծ թիւով ոչ-մահմետական ամիրաներ, փաշաներ կամ երեսփոխաններ ունէինք:

Երբ մեզ սկսան կոչել <<ոչ-մահմետական փոքրամասնութիւն>> այս թիւը աքսորներու, եղեռներու եւ այլ հալածանքներու պատճառաւ նուազած էր քանի մը հարիւր հազարի որ ի վերջոյ եկաւ հասաւ մինչեւ այսօրուայ շուրջ հարիւր հազար թուին :

Իսկ հիմա որ մեզ պիտի անուանակոչեն <<տարբեր դաւանանքի խմբակներ>> ի՞նչ բան պիտի փոխուի մեզի համար:Եթէ այս կացութեան մէջ բարելաւում մը պիտի չըլլայ ուրեմն ի՞նչ արժէք ունի մեզ անուանակոչելու ձեւը փոխելը:


Պետութիւնը շատ աւելի ճիշտ գործ մը ըրած կըլլար եթէ իր երկրին մէջ ապրող տարբեր դաւանանքի պատկանող կամ տարբեր էթնիկական ծագում ունեցող հայրենակիցները կանչելու համար նոր անուններ հնարելու կամ անոնց անունները փոխելու տեղ իր մտայնութիւնը փոխէր եւ ընդունէր բոլորը իբր այս երկրին հարազատ հայրենակիցները,առանց անոնց մէջ խտրութիւն պատճառող անուններ դնելու:Որովհետեւ պետութեան մը իր հայրենակիցներուն միջեւ անուններ դնելով զանոնք իրարմէ զանազանելը արդէն անոնց մէջ խտրութիւն դնելը կը նշանակէ եւ ասիկա երկրին ալ վնաս կը պատճառէ:

Բայց նորէն ալ <<կայսրինը կայսրին>>, կուզեմ ընդգծել որ Թուրքիա, Վարչապետ էրտողանի հիմնած կառավարութեան տակ անցուցած վերջին ութ տարիներու ընթացքին մարդկային իրաւունքներու եւ ժողովրդավարութեան մէջ շատ մեծ քայլեր առաւ:
Հակառակ բոլոր ժխտական պարագաներուն , Թուրքիոյ ոչ-մահմետական փոքրամասնութիւններու հիմակուայ կացութիւնը, ութ տարի առաջուանին հետ բաղդատել ագամ կարելի չէ :Հիմա եթէ հարց մը կամ գանգատ մը ունենանք գոնէ մեր դիմացը մեզ մտիկ ընող եւ իր ձեռքէն եկածին չափ մեր հարցերը լուծելու համար աշխատող կառավարութիւն մը կայ:Հիմա, բաղդատելով ասկէ առաջուանին հետ շատ աւելի յարգանք կը տեսնենք:Գուցէ այս է պատճառը որ մեր ձայնը հիմա շատ աւելի զօրաւոր կելլէ եւ մեր իրաւունքները աւելի քաջութեամբ կրնանք պաշտպանել ,մինչդեռ ասկէ առաջ մեր բերանը բանալու եւ գանգատելու նոյնիսկ իրաւունքը չունէինք: Կառավարութիւնը կրցածին չափ մեր հարցերն ալ լուծել կը ջանայ:<<Կրցածին չափ>> կըսեմ որովհետեւ մի կարծէք թէ թուրքիոյ մէջ կառավարութիւններն են որ կը կառավարեն երկիրը: Թուրքիոյ մէջ առաջին անգամ ըլլալով կառավարութիւն մը ելաւ ու պնդեց թէ ժողովուրդին կողմէ, իրենց քուէներով ընտրուած կառավարութիւն մը ըլլալով ինքն է որ պիտի կառավարէ երկիրը: Այդ օրուընէ սկսեալ Վարչապետ էրտողանին կառավարութեան դէմ կարծէք թէ պատերազմական ճակատ մը բացուած ըլլայ եւ այս ճակատը բացողները, երկիրը կործանելու գինով կը ջանան կառավարութիւնը տապալել:Այս է Թուրքիոյ մէջ հիմա տիրող քաղաքական քաոսին պատճառը:



Օշին Էլակէօզ

29 Յունիս 2010

HySpell հայերէն ուղղագրիչ Firefox ի համար

Կը փափաքիք հայերէն գրել բայց կը վախնաք ուղղագրութեան սխալներ ընելէ եւ կը ձանձրանաք ամէն մէկ բառի համար բառարան նայելէ:Hyspell հայերէն ուղղագրիչը ճիշտ այս նպատակի համար ծրագրուեցաւ:

Նայիրի համացանցի կայքէջը որ մեզի ծանօթ է իր համացանցի հայերէն լեզվի բառարանով, նոր եւ նոյնպէս շատ օգտակար ծրագիր մըն ալ պատրաստած է հայերէն գրել սիրողներուն համար:Այս ծրագրի միջոցաւ կազատինք հայերէն գրելու ժամանակ բառարան գործածելու ստիպողականութենէ, որովհետեւ ծրագիրը ինքնիրեն կը սրբագրէ ուղղագրական սխալները մեր գրած ժամանակ:Ծրագրի մասին աւելի լաւ տեղեկանալու համար կարելի է այցելել http://www.nayiri.com կայքէջը:

Կուզեմ յիշեցնել որ այս ծրագիրը կաշխատի միայն Firefox ցանցային պրպտիչ (internet browser) ի վրայէն որ ձրիաբար տրամադրելի է Նայիրի կայքէջէն:

Պարզենք թէ ինչ կը նշանակէ երբ կըսենք թէ այս ծրագիրը կաշխատի միայն Firefox ցանցային պրպտիչի վրայ:

Եթէ համացանցի կապուելու համար ձեր համակարգիչի վրայ կը գործածէք Internet explorer պրպտիչը , ուրեմն Նայիրիի այս ծրագիրը պիտի չաշխատի Internet explorer ի վրայ:Պէտք է որ ձեր համակարգիչի վրայ արձանգրէք Firefox պրպտիչը : Երբ գրութիւն մը կամ ե-մակ մը կը գրէք պէտք է որ զայն գրէք Firefox պրպտիչի վրայ:Այսինքն եթէ դուք ունիք Hotmail կամ G-mail կամ որեւէ ուրիշ ելեկտրոնիկային նամակի հաշիւ մը, պէտք է որ այդ հաշիւը բանաք Firefox ի վրայ ոչ թէ Internet explorer ի վրայ ինչպէս կընէիք մինչեւ հիմա:Իսկ եթէ world ի վրայ գրութիւն մը պատրաստել, կամ Outlook ը գործածելով ե-մակ մը կուզէք գրել, այս գրութիւնն ալ պէտք պատրաստէք Firefox ի վրայ գործածելով կամ Google edit ծրագիրը կամ ալ ձեր ելեկտրոնիկային նամակի հաշուին վրայ ճերմակ էջ մը բանալով ու յետոյ զայն (copy - paste) ընելով տեղաւորէք world ի կամ Outlook ի վրայ:

Այս բոլորը սկիզբը ձեզի քիչ մը խառն կրնայ թուիլ, բայց երբ ծրագիրը գործածել սկսիք, պիտի տեսնէք որ շատ պարզ եւ գործնական ծրագիր մըն է:

Օրինակ մը եթէ տալու ըլլանք.

-- Hotmail կամ G-mail կամ որեւէ ուրիշ ելեկտրոնիկային նամակի հաշիւ մը ունիք եւ կը փափաքիք ե-մակ մը ղրկել, այդ հաշիւը պէտք է բանաք Firefox ի վրայ եւ ձեր ղրկելիք նամակը հոն պէտք է որ պատրաստէք:

-- Կուզէք ձեր դիմատետրի (Facebook) վրայ գրութիւն մը գրել, դիմատետրը պէտք է որ բանաք Firefox ի վրայ :

Այսինքն, Internet explorer ի տեղ Firefox ցանցային պրպտիչը պէտք է գործածէք:

Ծրագիրը կարժէ 19.95 տոլար: Այս գումարը հայերէնը անսխալ գրելու զգացումին մեզի տուած հաճոյքին դիմաց շատ ալ մեծ գումար մը չէ:Ասկէ զատ, կը մտածեմ թէ որպէս հայեր որ կը սիրենք ու կը յարգենք մեր լեզուն եւ մեր մշակոյթը, Նայիրիի նման հայերէն լեզվի զարգացման ի նպաստ ծրագիրներ պատրաստող հաստատութիւններու աշխատանքները պէտք է արժէքաւորենք որպէսզի քաջալերենք զիրենք, նոր ծրագիրներ պատրաստելու համար:


Օշին Էլակէօզ

05 Յուլիս 2010

Տարօրինակ ցուցահանդէս մը Body worlds

Ճամբորդութիւն մը դէպի մեր մարմնին խորքերը



Բնաւ չէի կրնար երեւակայել թէ մարդուս մարմինը իր մահէն վերջ այսչափ արժէքաւոր եւ յաւիտենական առարկայի մը կրնայ վերածուիլ, նոյնպէս ալ բնաւ չէի կրնար երեւակայել թէ այդ նոյն մարմինը այսչափ խայտառակ վիճակի մը մէջ կրնար ցուցադրուիլ:

Իրարու ներհակ այս երկու զօրաւոր զգացումները միասնաբար կ’ապրէի երբ կ 'այցելէի Գառագիւղի,İstanbul Modern ցուցադրութեան կենդրոնին մէջ ցուցադրուած Body Worlds ցուցահանդէսը որ գլուխգործոց մըն է իր տեսակին մէջ եւ մինչեւ դեկտեմբեր ամսու վերջ բաց պիտի մնայ ժողովուրդի այցելութեան համար:

Ցուցահանդէսի սրահը կարծես բաց գերեզմանատուն մըն է ուր փոխանակ պտըտելու գերեզմաններու եւ դամբանաքարերու միջեւ կը պտըտիք մեռեալներու միջեւ որոնք ոտքի կեցած ձեզ կը նային,կը խնդան ,կը պարէն եւ ձեզի կընկերակցին ցուցահանդէսի տեւողութեան:

Ցուցահանդէսը կը բաղկանայ գերմանացի մարդախօս (antropolog) փրոֆէսէօր Gunther Von Hagens ի կողմէ հնարուած գիտարուեստով մը, դիակներու plastinasyon է այսինքն դիակներուն իրենց մահէն վերջ փլասթիքի վերածուելէ:Փրոֆէսէօր Hagens մահէն վերջ իրենց մարմինը այս նպատակի համար իր հաստատութեան նուիրող անձերուն մարմինները, իր հնարած plastination թեքնիկը գործածելով զանոնք մարդակազմութեան մէկմէկ սքանչելիքի վերածելով կը ցուցադրէ Ամերիկայի եւ Եւրոպայի ցուցադրութեան կենդրոններուն մէջ:Բայց դիակին այս կերպարանքը տալու համար շուրջ մէկ տարի կաշխատին անոր վրայ, մինչեւ որ անիկայ ցուցադրուելու համար հարմար կերպարանք մը առնէ:





Նոր մահացած անձի մը մարմնին նախ ամբողջ արիւնը կը պարպեն: Յետոյ ասէթոնի մէջ պառկեցնելով երակներուն եւ մարմնին մէջ գտնուող բոլոր մանրէները կ 'ոչնչացնեն որպէսզի մարմինը չի փտի:Յետոյ մարմնին մորթը բոլորովին կամ ալ մասամբ կանջատեն իրմէ, այնպէս որ տակէն մկանները իրենց ամբողջ գեղեցկութեամբ մէջտեղ կ’ելլեն:Ինչպէս որ մսավաճառ մը մեծ ուշադրութեամբ ջիղը կը զատէ միսէն,նոյնպէս դիակին ալ որոշ մասերը կանջատուին մարմնէն:Վերջապէս դիակը յատուկ վրանի մը մէջ կ’առնուի եւ հոն մարմնին առաջուընէ ծրագրուած կեցուածքը կը տրուի ու չուաններով կ’ամրապնդուի եւ յատուկ կազի մը միջոցաւ մարմինը փլասթիքի կը վերածուի:

Ինչպէս ըսի գրութեանս սկիզբը, բնաւ չէի կրնար երեւակայել որ մարդուս մարմինը իր մահէն վերջ այսչափ արժէքաւոր առարկայի մը կրնար վերածուիլ եւ հարիւրաւոր տարիներ եւս շարունակել ապրիլ հանրածանօթ ցուցադրութեան կենդրոններուն մէջ, հարիւր հազարաւորներու զմայլած նայուածքին տակ:Ընդհանրապէս երբ կը մահանանք մեր մարմինը հողին կը յանձնուի եւ կարճ ժամանակէ մը վերջ կը սկսի փտիլ ու որդնոտիլ:Բայց փրոֆէսէօր Hagens ի հրաշագործ հնարքին շնորհիւ մահացողին մարմինը իր մահէն վերջ իր կեանքի տեւողութեան ապրած տարիներէն քանի մը անգամ աւելին կ’ապրի ցուցադրութեան կենդրոններուն մէջ շրջապատուած հարիւր հազարաւոր հրաւիրեալներէ եւ երբեք առանձին չի մնար: Բայց կայ նաեւ տարբեր երեսակ մըն ալ . բնաւ չէի կրնար երեւակայել թէ մարդուս մարմինը իր մահէն վերջ այսչափ խայտառակ վիճակի մէջ կրնար ցուցադրուիլ հարիւր հազարաւոր այցելուներու դիմաց բոլորովին մերկ, զուրկ որեւէ հագուստէ եւ նաեւ իր մորթէն որ մարդուս մարմնին բնական հագուստն է:

Արդեօք պիտի ուզէի՞ որ մահէս վերջ իմ մարմինս ալ այդպէս ցուցադրուէր: Կարծեմ թէ երբեք պիտի չկարենամ այս հարցումին ճիշտ պատասխան մը տալ:

Կայ նաեւ Քրիստոնէական հաւատքս ալ որ զիս կը զսպէ այսպէս որոշում մը տալէ, որովհետեւ ըստ Քրիստոնէական հաւատքին, անձ մը մեռնելէ վերջ կրօնական յուղարկաւորութեան պէտք է ենթարկուի եւ հողին յանձնուի:Ինչպէս գրուած է . << հողէն է սերած մարմինը եւ ի հող պիտի վերադառնայ>> :Բայց ճիշտը ըսելու համար, երբ կը մտածեմ մարմինս թաղուած պաղ, խոնաւ ու մութ հողին մէջ , ճզմուած հարիւրներով քիլօ հողին ծանրութեան տակ որ կարճ ժամանակէ մը վերջ պիտի սկսի փտիլ ու որդնոտիլ, ցուցադրուելու գաղափարը լուսաւոր եւ արդիական ցուցադրութեան կենդրոնի մը մէջ, ձմեռը տաք ամառը զով, շրջապատուած շքեղ հրաւիրեալներէ’ շատ աւելի հրապուրիչ կը թուի:

Մասնաւորապէս կ’առաջարկեմ բոլոր ընթերցողներուն որ այցելէն ցուցահանդէսը որ միակն է իր տեսակին մէջ:Իսկապէս ափսոս պիտի ըլլայ չայցելել այս աստիճան տարօրինակ ցուցահանդէս մը որ եկած է մինչեւ մեր քաղաքը:Կը հաւատամ որ ամէն անձ պէտք է գոնէ անգամ մը այցելէ այս ցուցահանդէսը եւ անձամբ որոշէ թէ արդեօք պիտի փափաքէր որ իր մահուընէ վերջ իր մարմինը շարունակէր ապրիլ հարիւրաւոր տարիներ եւս կամ պիտի նախընտրէր հողին յանձնուիլ եւ ոչնչանալ:

Օշին Էլակէօզ

24 Յունիս 2010

Թուրքիա կը որդեգրէ նոր սահմանադրութիւն մը, բայց...........

Թուրքիոյ մէջ տիրող քաղաքական կացութիւնը տակնուվրայ է դարձեալ:Կառավարութիւնը, կը ցանկայ երկրին մայր սահմանադրութիւնը փոխել եւ մարդկային իրաւունքներու սկզբունքի վրայ հիմնուած, ժողովրդավարական, ոչ զինուորական սահմանադրութիւն մը որդեգրել: <<Ոչ զինուորական սահմանադրութիւն >> կըսեմ որովհետեւ այժմ ի զօրու եղող սահմանադրութիւնը, 1980 թուականին իրականացած զինուորական յեղափոխութենէն վերջ, այդ յեղափոխութիւնը կատարող զինուորականներու կողմէ պատրաստուած սահմանադրութիւն մըն է որ յաճախ կը քննադատուի այն պնդումով թէ ժողովրդավարական սահմանադրութիւն մը չէ:Շատ մը Թուրք մտաւորականներ եւ Թուրք հայրենակիցներուն մեծ մասն ալ կը զօրակցին կառավարութեան այս որոշումին:Ընդդիմադիր կուսակցութիւնները եւ Թուրք հայրենակիցներուն մէկ մասը, մանաւանդ Քեմալական մտայնութիւն ունեցող մտաւորականները եւ հայրենակիցներն ալ դէմ են կառավարութեան այս որոշումին:Անոնք կը պնդեն թէ, կառավարութիւնը որ ըստ իրենց Իսլամական քաղաքականութիւն մը կը վարէ, իր այս որոշումով կը ցանկայ Թրքական սահմանադրութեան եւ վարչակարգի մայր ազդակը եղող աշխարհավար վարչաձեւը տկարացնել եւ կամ բոլորովին ջնջել:Այս վերջինները կը նախընտրեն զինուորականներու կողմէ պատրաստուած սահմանադրութիւն մը քան թէ հիմա իշխող կառավարութեան կողմէ պատրաստուած սահմանադրութիւն մը : Թուրք հայրենակիցները բաժնուած են երկուքի:Անոնք որոնք կը զօրակցին կառավարութեան որոշումին , եւ անոնք որոնք դէմ են այս որոշումին եւ այս երկու կողմերուն մէջ զօրաւոր հակամարտութիւն մը կը տիրէ:


Իսկ մեզի՞ համար, այսինքն Թրքահպատակ ոչ իսլամական փոքրամասնութիւնները եղող Հայ, Յոյն Հրեայ եւ այլ ոչ-իսլամական հայրենակիցներուն համար ո՞րն է արդեօք նպաստաւորը, մենք այս երկու կողմերէն ո՞ր մէկուն պէտք է որ զօրակցինք : Առաջին ակնարկին այդպէս կերեւի թէ ոչ զինուորական կառավարութեան մը կողմէ պատրաստուած ,մարդկային իրաւունքի սկզբունքներու վրայ հիմնուած, ժողովրդավարական սահմանադրութիւն մը շատ աւելի նպաստաւոր է երկրին բոլոր հայրենակիցներուն համար, բայց նոյնչափ կարեւոր է այս սահմանադրութեան իր բոլոր յօդուածներովը բոլոր հայրենակիցներուն համար գործադրուիլը: Սահմանադրութիւն մը, որչափ որ ալ ժողովրդավարական եւ մարդկային իրաւունքի չափանիշներու վրայ հիմնուած ըլլայ, եթէ իր բոլոր յօդուածներով, բոլոր հայրենակիցներուն համար հաւասարապէս չի գործադրուիր կամ եթէ մասամբ եւ քմահաճ կարգադրութեամբ կը գործադրուի իր նպատակին չի ծառայէր: Հիմա ի զօրու եղող սահմանադրութեան առաջին յօդուածներէն մէկուն մէջ նշուած է հետեւեալը << Թուրքիոյ Հանրապետութեան հետ հայրենակցական կապ ունեցող ամէն անձ, առանց նկատի առնելու իր կրօնքի,լեզվի կամ ցեղային տարբերութիւնը, Թուրք ըլլալով կընդունուի>>Այս նախադասութիւնը իր ամենէն անմեղ իմաստովը սապէս կարելի է մեկնաբանել . Թրքական Հանրապետութեան հպատակ եղող բոլոր հայրենակիցները առանց իրենց մէջ որեւէ խտրութիւն դրուելու Թուրք հայրենակիցներ ըլլալով կընդունուին եւ հաւասար իրաւունքներ ունին բոլոր միւս հայրենակիցներուն հետ:Ասիկա տեսական ըլլալով այդպէս է բայց գործնական ըլլալով այդպէս չի գործադրուիր:Այսօր, Թուրքիոյ մէջ մահմետական կրօնքի չի պատկանող ոչ մէկ հայրենակից պետական պաշտօնեայ չի կրնար ըլլալ: Ոստիկան,զինուոր,դատախազ,դատաւոր,ջրհան , Թուրք ազգային օդանաւային հաստատութեան պաշտօնեայ եւ այլ ինչ պաշտօններ որոնք կը պատկանին պետական հաստատութիւններու, անոնց մէջ Հայ մը ,Յոյն մը կամ Հրեայ մը կամ այլ ուրիշ իսլամ կրօնքի չի պատկանող հայրենակից մը չի ընդունուիր իբրեւ պաշտօնեայ հակառակ անոր որ սահմանադրութեան մէջ նշուած է ընդհակառակը: Մենք, թրքահպատակ ոչ-իսլամ հայրենակիցներս հակառակ անոր որ մեր հայրենակցական բոլոր պարտականութիւնները անթերի կը կատարենք, մեր տուրքերը կը վճարենք, մեզի արտօնութիւն չի տրուիր որպէսզի պետական հաստատութեան մը մէջ պաշտօնավարենք:Սահմանադրութեան մէջ այսպէս պայման մը չկայ բայց կերեւի թէ կան որոշ <<խորունկ պայմաններ>> որոնք կը գերազանցեն երկրին մայր սահմանադրութիւնը եւ կարգիլեն որ մենք պետական հաստատութիւններու մէջ պաշտօնավարենք:

Նոր սահմանադրութեան դէմ եղողները զգուշութեան կը հրաւիրեն հայրենակիցները պնդելով թէ կառավարութիւնը կը ցանկայ Թուրքիոյ աշխարհավար վարչաձեւը Իրանի նման իսլամական վարչաձեւի մը վերածել:Բայց անոնք չեն տեսներ այն իրականութիւնը թէ Իրանի մէջ անգամ որ կը տիրապետէ իսլամական վարչաձեւ մը, կան Հայ պետական պաշտօնեաներ իսկ Թուրքիոյ մէջ որ աշխարհավար եւ ընկերվարական վարչաձեւ մը գոյութիւն ունի ոչ-իսլամականները չեն ընդունուիր պետական հաստատութիւններու մէջ իբրեւ պաշտօնեայ:

Կարեւորը նոր օրէնք մը հանելը կամ նոր մայր սահմանադրութիւն մը որդեգրելը չէ այլ որդեգրուած սահմանադրութեան առանց բացառութեան գործադրուիլն է:

Հետեւաբար, թէ մեզի եւ թէ բոլոր հայրենակիցներուն համար նպաստաւոր եղող սահմանադրութիւնը այն մէկն է որ առանց խտրութեան , առանց բացառութեան եւ հաւասարապէս կը գործադրուի երկրին բոլոր հայրենակիցներուն համար:


Օշին Էլակէօզ
23 Ապրիլ 2010

Համբոյրը իբր մատնութեան միջոց

-Համբուրելո՞վ է որ կը մատնես Մարդու Որդին - կը հարցնէ Յիսուս Յուդային որ իր աշակերտներէն մէկն էր, երբ ան շրջապատուած, զինուած մեծ ամբոխով մը կը մօտենայ իրեն եւ զինք կը համբուրէ:Այսպէսով Յիսուս կը ձերբակալուի եւ կը սկսին իր դատաւարութիւնն ու չարչարանքները որոնք զինք պիտի տանին մինչեւ իր խաչելութիւնը:


-խեր է:Ինչո՞ւ համար այս համբոյրը- կը հարցնէ Զօհրապ Թալէաթին,երբ իր ձերբակալման գիշերը Զօհրապ մինչեւ կէս գիշեր թուղթ խաղացեր է Թալէաթ փաշայի հետ։ Յետոյ ոտքի կելլէ մեկնելու համար։ Թալէաթ ինքն ալ ոտքի կելլէ ու մօտենալով Զօհրապի` անոր երեսը կը համբուրէ։

-Սրտէս բխաւ- կը պատասխանէ Թալէաթ:

Զօհրապ, գիտէր թէ Թալէաթի պէս անձի մը հայու մը հանդէպ սրտէն բխած զգացումներու մէջ ոչ մէկ <<խեր>> կարելի էր ըլլալ:

Այսպէս կը սկսի Զօհրապի ձերբակալումը որ զինք պիտի տանի մինչեւ իր դատաւարութիւնը եւ նահատակութիւնը:


Շարունակութիւնը կարդանք Երուանդ Օտեանի վաւերագիր յուշագրութենէ որ տպագրուած է <<Արիամարտ>>օրաթերթի մէջ 1918 թուականին:Երուանդ Օտեան իր գրութեան մէջ կը նկարագրէ թէ ինչպէս սպաննուեցան Զօհրապ եւ Վարդգես (Հովհաննես Սերինկիւլեան):

Կարդանք եւ միշտ վառ պահենք անոնց յիշատակը որոնք նահատակուեցան միայն այն պատճառաւ որ կը պատկանէին ուրիշ ազգի եւ ուրիշ կրօնքի մը:

Օշին Էլակէօզ



Դէպ ի մահ։ Զօհրապ եւ Վարդգէս

Հեղինակ’ Երուանդ Օտեան


Պոլիսէն մինչեւ Ուրֆա, իրենց ցաւատանջ ուղեւորութեան միջոցին, երկու նահատակները, Զօհրապ եւ Վարդգէս, գուրգուրոտ ակնածանքով մը ողջունուած են Հայերուն կողմէ։ Երբ իրենց աքսորումէն երկու ամիս ետքը ես ալ նոյն ճամբով մինչեւ Հալէպ գացի, տեսայ, որ իրենց յիշատակը ամենուն մտքին մէջ դեռ վառ մնացած էր։ Գոնիա, Ատանա, Հալէպ, ամեն տեղ այդ անդրանիկ զոհերուն վրայ կը խօսէին։ Հակառակ ոստիկանական հսկողութեան` շատ Հայեր, վտանգը աչք առնելով, գացած տեսնուած էին իրենց հետ ու հիմա երկիւղածութեամբ կը վերյիշէին անոնց վերջին խօսքերը։
Ամէնուն վրայ խորին տպաւորութիւն թողած էր Զօհրապի ընկճուած վիճակը. մինչ Վարդգէս զուարթ անտարբերութեամբ եւ ծիծաղկոտ դէմքով մը կը շատախօսէր իրենց մօտեցողներուն` Զօհրապ հազիւ լռութիւնը կը խզէր քանի մը խօսք արտասանելու համար։ Ամբողջ ժամեր անընդհատ կը ծխէր, մտածմունքի մէջ ընկղմած։
Վարդգէս, միշտ լաւատես, կը ջանայ եղեր մխիթարել ու սրտապնդել իր բարեկամը, բայց ի զո՜ւր։
- Մեզի մեռցնել կը տանին,- կը կրկնէ եղեր Զօհրապ։
Հալէպի մէջ, Պառօն Օթելի տէրը` Պ.Մազլըմեան, քանիցս ճաշի կը հրաւիրէ երկու տարագիրները, որովհետեւ հոն գտնուած ատեննին բաւական լայն ազատութիւն տրուած է եղեր իրենց։ Տիկին Մազլըմեան պատմած է ինծի, թէ սեղանին վրայ ախորժակով կուտէր Վարդգէս, մինչդեռ Զօհրապ հազիւ քանի մը պատառ կառնէր, ան ալ ստիպումներով։ Յաճախ լալով կը յիշէր իր կինն ու զաւակները։
Զօհրապ իր ձերբակալման պարագաները պատմած է Պ.Մազլըմեանի։ Կարժէ, որ յիշենք զանոնք։
Ձերբակալման գիշերը Զօհրապ Սէրքլը տրիանի մէջ մինչեւ կէս գիշեր թուղթ խաղացեր է Թալէաթ փաշայի եւ Խալիլ պէյի հետ։ Յետոյ ոտքի կելլէ մեկնելու համար։ Թալէաթ ինքն ալ ոտքի կելլէ ու մօտենալով Զօհրապի` անոր երեսը կը համբուրէ։
Համակրանքի այս անսովոր ցոյցը կը շփոթեցնէ Զօհրապը։
-Ինչո՞ւ համար այս համբոյրը,- կը հարցնէ։
-Սրտէս բխաւ,- կը պատասխանէ միւսը։
Զօհրապ դուրս կելլէ սրահէն չափազանց յուզուած։ Նախազգացումը կունենայ, թէ այդ համբոյրը աղետաւոր նշան մըն է։
Դուրսը տաք ու գեղեցիկ գիշեր մըն էր։ Կորոշէ հետիոտն երթալ մինչեւ իր` Այազ Փաշայի բնակարանը։
Հազիւ ճամբա ելած` կը նշմարէ, որ մէկը կը հետապնդէ զինքը։ Պահ մը կը խորհի, որ թերեւս սխալ ենթադրութիւն մըն է ըրածը եւ փողոցին միւս կողմը կ անցնի։ Մարդն ալ կը հետեւի իրեն։ Զօհրապ քայլերը կ արագէ, նոյնը կ ընէ զինքը հետապնդողը, վերջապէս` անհամբեր ետին կը դառնայ եւ կըսէ.
-Արդեօք զի՞ս կը հետապնդէք։
-Այո,-կը պատասխանէ միւսը, որ ոստիկանութեան քօմիսէր մըն է եղեր։
-Ինչո՞ւ համար...
-Այնպէս հրաման եղած է ինծի։
-Գիտէ՞ք, թէ ես ով եմ։
-Այո, Զօհրապ էֆէնտին։
-Բայց սխալմունք մը ըլլալու է,- կը գոչէ խեղճը,- ես հիմա Ներքին Գործոց նախարարին հետ էի...
-Կրնայ ըլլալ, բայց ինծի տրուած հրամանը բացարձակ է եւ ստիպուած եմ հպատակելու։
Զօհրապ, ճարահատ, ճամբան կը շարունակէ ու կը հասնի բնակարանը, որուն դրան առջեւ ոստիկան մը կը սպասէր։ Քօմիսէր եւ ոստիկան ափարթըմանին սանդուխներէն վեր, կը հետեւին իրեն։
-Ի՞նչ է ձեզի տրուած հրամանը,- կը հարցնէ Զօհրապ։
-Ձեզ ոստիկանատուն տանիլ։
-Հիմա՞, անմիջապէ՞ս...
-Այո, անմիջապէս։
-Եւ եթէ երթալ չուզիմ։
-Այն ատեն բռնի պիտի տանինք։
-Չէ՞ք գիտեր, որ ես մէպուս եմ։
-Գիտենք, բայց մեզի տրուած հրամանը բացարձակ է։
Քօմիսէրը կը յայտնէ նաեւ, որ հետեւեալ առտու իսկ, այսինքն քանի մը ժամէն, ճամբայ պիտի ելլէ, հետեւաբար անհրաժեշտ գոյքերը կրնայ հետը առնել։
Զօհրապ կը մտնէ իր բնակարանը, ձայն կուտայ իրեններուն, եւ ափյափոյ պայուսակ մը պատրաստելէ ետքը կուգայ կը յանձնուի երկու ոստիկաններուն, իր կնոջ ու աղջկան ողբ ու կոծին միջեւ։
Նոյն միջոցին եւ քիչ մը տարբեր պայմաններու մէջ կը ձերբակալուի նաեւ Վարդգէս, եւ առտուն կանուխ երկուքը միասին կը բերուին Հայտար Փաշայի կայարանը։ Իրենց կընկերանան եղեր ոստիկան մը եւ սիվիլ հագնուած լրտես մը։
Ոստիկանը կուզէ երրորդ կարգի վակօնի մը մէջ մտցնել երկու աքսորականները, Վարդգէս եւ Զօհրապ կ ընդդիմանան։ Ոստիկանը կը պնդէ, առարկելով, թէ վակօնը յատկապէս պատրաստուած է իրենց հաամար։ Երկու տարագիրները ձայն կը բարձրացնեն ու կը պահանջեն, որ առաջին վակօնով մը տարուին։
Երկու կողմէն ձայները հետզհետէ կը բարձրանան։ Ի վերջոյ Զօհրապ գրպանէն 25 ոսկինոց թուղթ մը կը հանէ, ոստիկանին կուտաայ եւ կ ըսէ, որ առաջին կարգի չորս տոմսակ առնէ իրենց համար։
-Եթէ ոչ,- կ ըսէ,- տեղ մըն ալ չեմ երթար։
Ոստիկանը կը ստիպուի տեղի տալ, անշուշտ 25 ոսկիէն աւելցած գումարն ալ գրպանելու յոյսով։
Ու այսպէս ճամբորդութիւնը կը կատարուի առաջին կարգով։
Հայտար Փաշայի կայարանին Հայ պաշտօնեաները ճանչնալով Զօհրապը, կ երթան իմաց տալու Պ. Անտօն Թարաքի, որ կը փութայ վար իջնել, առանց գիտնալու, թէ Զօհրապ ինչ պարագաներու տակ կը ճամբորդէ։ Այս վերջինը, երբ կը նշմարէ Պ. Թարաքը, որ դէպի իրեն կուգայ, ձեռքովը նշան կ ընէ, որ չմօտենայ։ Պ. Թարաք, որ վերադարձիս այս մանրամասնութիւնը պատմեց, աւելցուց.
-Խեղճ Զօհրապը չափազանց յուզուած, տժգոյն եւ ընկճուած տեսայ։
Վակօնին անկիւնը քաշուած, լուռ ու մունջ, անընդհատ կը ծխէր, մինչեւ կառախումբին ճամբայ ելլելը։

Գոնիա հասնելնուն` երկու տարագիրները ընդունուած են մէկ քանի Հայերու կողմէ, որոնք փութացած են իրենց ձեռքէն եկած օգնութիւնը ընելու, հակառակ սպառնացող վտանգին։
Ոստիկանները թոյլ տուած են տեսակցիլ պայմանաւ, որ թուրքերէն խօսին։ Այդ պայմանին տակ բնականաբար խօսակցութիւնը շատ աննշան եղած է։
Ատանա նոյնպէս հայրենակիցներ, իմանալուն երկու ծանօթ Հայերուն ժամանումը, փութացած են կայարան։ Իրենցմէ մէկը, Միհրան Պօյաճեան, ծանօթ վաճառական մը, մօտակայ կայարանի մը համաար տոմսակ առնելով, յաջողած է Զօհրապի ու Վարդգէսի հետ տեսակցիլ հայերէն լեզուով, եւ հարցնել, թէ ի՜նչ ծառաայութիւն կրնայ մատուցանել իրենց։
-Մեր ընտանիքներուն լուր տուէք ասկէ անցնելնիս, ըսած է Զօհրապ,- ուրիշ ծառայութիւն չենք սպասեր ձենէ։
-Դրամի եթէ պէտք ունիք, յայտնեցէք։
-Չէ, շնորհակալ ենք, դրամի պէտք չունինք առ այժմ։
-Ո՞ւր կը տանին ձեզ։
-Տիարպէքիր, դատուելու համար, բայց չեմ կարծեր, որ մինչեւ այնտեղ հասնինք։
Եւ Վարդգէս զուարթ ձայնով աւելցուցած է.
-Տիարպէքիրի բանտը արդէն ծանօթ է ինծի, աղէկ բանտ մը չէ, բայց աւելի գէշերը կան։ Կը տեսնաք սա գորգը, Տիարպէքիրի բանտին մէջ իմ ընկերս եղած է, հիմակ ալ միասին կերթանք կոր։ Հին բանտակիցներ ենք։
Հալէպի մէջ, ինչպէս լսի, Զօհրապ եւ Վարդգէս բաղդատաբար բաւական ազատութիւն վայելած են, շնորհիւ կուսակալին, որ Զօհրապի հին ծանօթ մըն է եղեր։
Այդ ազատութենէն օգտուելով` տեղացի մէկ քանի հայեր ծրագիրը կը յղանան փախցնելու երկու տարագիրները։
Յանդուգն ծրագիր մը թէեւ, բայց ոչ անգործադրելի։ Արաբ ուղտապաններու միջոցաւ երկու աքսորականները Պէյրութ կամ Տրիպոլիս փոխադրել կառաջարկեն ու հոնկէ նաւով Կիպրոս անցնիլ։ Այդ միջոցին Սուրիական ծովեզերքներու վրայ հսկողութիւնը շատ խստացած չէր ու այդպիսի փախուստ մը կրնար յաջողիլ։ Վարդգէս հաւանութիւն կը յայտնէ, սակայն Զօհրապ կընդդիմանայ ու բացարձակապէս կը մերժէ, առարկելով, թէ իր առողջութիւնը չի ներեր այդպիսի արկածախնդրութեան մը մէջ նետուիլ։
-Եթէ կ ուզես` դուն փախիր,- կ ըսէ Վարդգէսին։
Բայց Վարդգէս չհաւանիր երբեք իր բարեկամը լքանելու։
-Ինչ որ ալ ըլլայ, քենէ չեմ բաժնուիր,- կը պատասխանէ։
Զօհրապ ան ատեն կը մտածէ դիմում ընել Ճէմալ փաշայի եւ անոր աջակցութիւնը խնդրել եւ այս մտքով գիր մը կ ուղղէ Սուրիոյ դիկտատորին։ Զօհրապի այդ վերջին գրութիւնը, պերճախօս թուրքերէնով մը գրուած, ինչպէս ինծի հաւաստեց Պ.Մազլըմեան, անպատասխանի եւ ապարդիւն կը մնայ եւ վերջապէս երկու աքսորականները Հալէպէն ճամբայ կ ելլեն դէպի Ուրֆա։
Չեմ գիտեր, թէ որչափ կը մնան Ուրֆա, թերեւս մէկ երկու օր միայն ու հոնկէ կառքով կը մեկնին դէպ ի Տիարպէքիր, միշտ ոստիկանական հսկողութեամբ։
Ահռելի եղեռնը տեղի կունենայ Ուրֆայէն քանի մը ժամ անդին։ Թուրք չէթէներու խումբ մը կը պաշարէ կառքը։ Չէթէներու պետը, ինչպէս լսեցի Հալէպի մէջ, Խալիլ պէյը եղած է, Էնվէրի մէկ ազգականը, որ յետոյ Պաղտատի թրքական բանակին հրամանատար կարգուեցաւ, անշուշտ Զօհրապն ու Վարդգէսը սպաննելու քաջագործութեանը իբրեւ վարձատրութիւն։
Ոճրագործները կառքը կը կեցնեն եւ կը հրամայեն երկու աքսորաականներուն կառքէն վար իջնել։ Զօհրապ կ իջնէ, մինչ Վարդգէս կը պօռայ.
-Ոչ, վար չեմ իջներ, կառքին մէջ մեռցուցէք զիս։
Այսպէս կը նահատակուին Զօհրապ եւ Վարդգէս, հայ ազգին երկու ազնուական զաւակները։
Կառապաանը, որ ինքզինք թուրք կեղծող հայ մըն է եղեր, կը վերադառնայ Հալէպ եւ ինք է, որ պատմած է եղելութիւնը իր մանրամասնութիւններով։
Չէթէները` բնականաբար` կը կողոպտեն իրենց զոհերը։
Զօհրապի նշանտուքի մատանին ու ժամացոյցը ծախուած են Հալէպի մէջ։ Իր ֆէսը, կը գտնուի եղեր, չեմ գիտեր ինչպէս, միսիօնարուհիի մը քով։

Վարդգէսէն որեւէ հետք չէ մնացած։

Թող իրենց յիշատակը անջինջ մնայ ամենուս մտքին մէջ։

Երուանդ Օտեան
1918

Մեծհայրս Յակոբ Աքչայի Պատմութիւնը

Թրքական Թարաֆ թերթի քրոնիկագիր Այհան Աքթար 21 Մարտ թուակիր իր յօդուածին մէջ Թրքական բանակի մէջ հարիւրապետ եղող Սարգիս Թորոսեանի յուշերը գրի արած էր:Թորոսեան առաջին համաշխարհային պատերազմի ժամանակ մասնակցած է Չանաքքալէի <<Տարտանել>> պաշտպանութեան պատերազմին: Պատերազմի ժամանակ վիրաւոր վիճակի մէջ կռուելով պաշտպանած է գտնուած դիրքը: Այհան Աքթար իր գրութեան մէջ կը քննադատէր Թուրք պետութեան այն մտայնութիւնը թէ, հակառակ անոր որ Թորոսեան քաջութեամբ իր պարտականութիւնը կատարած է, Հայ ըլլալուն համար իր անունը չէ նշուած ազգային պատմութեան մէջ:Ընդհակառակը, երբ Թորոսեան կը պատերազմէր թշնամիի դէմ պաշտպանելու համար իր հայրենիքը, Իթթահականները իր ընտանիքը կ 'աքսորեն դէպի մահաբոյր անապատներ:Աքսորի ճամբուն վրայ իր մայրը եւ հայրը կը սպաննուին իսկ իր քոյրը կը յաջողի գտնել երկար պրպտումներէ ետք բայց այլեւս ուշ է որովհետեւ խեղճ աղջիկը իր կրած տառապանքներու հետեւանքով թոքախտ եղած է եւ կարճ ժամանակ վերջ ան ալ կը մահանայ:

Երբ կարդացի այս պատմութիւնը նշմարեցի թէ հարիւտապետ Թորոսեանի պատմութիւնը որքան կը նմանէր իմ մեծհօրս պատմութեան:Իմ մեծ հայրս Յակոբ Աքչա երկար տարիներ զինուորութիւն ըրած է թրքական բանակի մէջ առաջին համաշխարհային պատերազմի տարինրուն:Ամէն անգամ որ իր զինարձակման ժամանակը կուգայ նոր պատերազմ մը կը հռչակուի եւ չի կրնար տուն վերադառնալ:Այսպէսով կը մասնակցի Չանաքքալէի եւ Թրքական անկախութեան պատերազմներուն:Այս պատերազմներու ընդացքին երկու անքամ կը վիրաւորուի եւ ի վերջոյ պատերազմը կը վերջանայ եւ կը զինարձակուի: Հակառակ անոր որ անկախութեան պատերազմի մասնակցող զինուորներուն պատուոյ շքանշան կը տրուի, Հայ ըլլալուն համար իրէն չի տրուիր: Աւելի ցաւալին ան է որ, այն տարիներուն որ ինք կը պատերազմէր թշնամիի դէմ Թրքական բանակի մէջ, այն աղջիկը որ տարիներ վերջ իր կինը պիտի ըլլար եւ նոյնպէս իմ մեծ մայրս, կ’ապրէր իր ոդիսականը երկրին ուրիշ մէկ քաղաքին մէջ:


Իմ մեծ մայրս Անիթա Տաւուլճու, իր երկու եղբօր, չորս քրոջ եւ մօրը հետ կ'ապրէր Անքարայի Պաղճըլար թաղի մէջ ուր ընտանեօք կը զբաղուէին այգեգործութեամբ:Անիթայի մեծ եղբայրը, Գրիքոր պետութեան կողմէ կը կանչուի << ամելէ թապուրու>> կոչուած եւ միայն ոչ իսլամականներու յատկացուած զինախոմբերէն մէկուն մէջ ծառայելու համար: Որ այս խումբերը շատ վատ պայմաններու տակ կը գտնուէին ու միայն բանուորային աշխատանք կը տանէին: Կ'երթայ ու այլեւս ետ չի վերադառնար:Իսկ իրենք, իր փոքր եղբօրը Փիէրի, իր չորս քրոջ եւ իր պառաւ մօրը հետ Անքարայէն կ'աքսորուին դէպի Քոնիա:Աքսորի ժամանակ իր մայրը եւ իր չորս քոյրերը կը մահանան եւ կը լքուին ճամբու մէկ կողմը առանձ նոյնիսկ թաղուելու:Ես շատ փոքր էի երբ մեծ մայրս մահացաւ:Մայրս յետոյ ինծի պատմած էր իր մօրը եւ ընտանիքի պատմութիւնը:Անոնք երբ խումբով կ 'աքսորուին Անքարայէն դէպի Քոնիա, ճամբան ժանտարմաները իրենց մօտ գտնուող բոլոր ուտելիքները եւ ջուրը կը հաւաքէն ըսելով թէ անոնք շատ շուտ կը սպառէն իրենց ունեցած ուտելիքները եւ եթէ այսպէս շարունակէին կէս ճամբան առանց ուտելիքի եւ առանց կաթիլ մը ջուրի պիտի մնային:Ժանտարմաները երկար ճամբորթութիւններու վարժ ու մարզուած ըլլալով աւելի լաւ կրնային կառավարել սնանումի հարցը եւ այսպէսով ճամբորթութեան տեւողութեան ուտելիքի կարիքը պիտի չզգային:Ժանտարմաները այսպէս ըսելով կը հաւաքեն բոլոր իրենց ուտելիքները եւ ջուրը եւ այլեւս երբեք չեն վերադարձնէր իրենց սովի եւ ծառաւի մատնելով զիրենք իրենց իրկար ճամբորթութեան տեւողութեան:Ժանտարմաները չեն առտօներ նոյնիսկ որ ճամբու վրայ գտնուող ջուրի աղբիւրներէ ումպ մը ջուր խմեն կամ իրենց ուտելիք հայթայթեն: Խեղճերը այդպէս դժնդակ վիճակի մը կը հասնին որ կը ստիպուին իրենց մէզը հաւաքել անօթներու մէջ եւ խմել իբր ջուր:Այս պատճառաւ շատեր կը հիւանդանան եւ ճամբան կը մահանան:Կը մահանան նաեւ մեծմօրս քոյրերը եւ մայրը:

Իմ մօրս կողմը Կաթողիկէ էին եւ մեծմայրս կ'ըսէ եղեր թէ .իրենց կարաւանը Կաթողիկէ Հայերէ բաղկացած կարաւան մըն է եղեր, ու պետութիւնը Կաթողիկէ աշխարհէն գալիք հակազդեցութիւններէ քաշուելուն համար իրենց հետ աւելի գթութեամբ կը վարուին ու իրենք Առաքելական Հայերուն քաշած տառապանքները չեն քաշեր:Եթէ գթութեամբ վարուիլը այս է, երեւակայեցէք թէ Կաթողիկէ չեղող միուս աքսորեալները որոնք մեծամասնութիւնը կը կազմէին, ինչ խիստ տառապանքնու ենթարկուած են աքսորի մահաբոյր ճամբու վրայ:

Ափսո՜ս որ ես շատ փոքր էի երբ իմ մեծմայրս մահացաւ: Եթէ հիմայ ըլլար, անպայման գրի առած կ'ըլլայի իր յուշերը:

Մայրս, մահացաւ 26 Ապրիլ 2001 թուականին իսկ մօրեղբայրս 23 Նոյեմբեր 2009 թուականին ու մեծ մօրս ընտանիքէն ոչ ոք մնաց այլեւս:Կան մօրեղբօրս զաւակները այսինքն մեծմօրս թոռները որոնք Ֆրանսացի են եւ բոլորովին ձուլուած ըլլալով ոչ մէկ կապերնին մնացած է Հայութեան հետ:Վերեւ գրի առած մեծմօրս պատմութիւնը այնքանն է որ իմ մայրս պատմած է ինծի, ըսելով թէ իր մայրը բնաւ չէր խօսեր աքսորի ճամբու վրայ իրենց քաշած տառապանքներու մասին ուստի միայն այսչափը կրցած է պատմել տալ իրեն երբ մեռելոցի օրերուն իր մայրը <<ա՜խ>>քաշելով կը յիշէր իր հարազատները ըսելով << գերեզման մըն իսկ չունին որ այս մեռելոցի օրով վրանին երթամ եւ աղօթք մը ընեմ >>


Աստուած իրենց հոգին լուսաւորէ:

Օշին Էլակէօզ

27 Մարտ 2010



Յ.Գ.

Նկար

Առաչի շարքի վրայ աչին մեծմայրս,երկրորդ շարքի վրայ մէջտեղինը մեծհայրս

Հայ Թրքական Մերձեցման Թատրոնը

Երբ "ֆութպոլային դիıանագիտութեան" շնորհիւ, Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ մերձեցման մթնոլորտ մը ստեղծուեցաւ, թէ հայկական եւ թէ թրքական կողմէ , մանաւանդ այս երկու երկիրներու ընդդիմադիր կուսակցութիւններու կողմէ շատ զորաւոր բողոքի ձայներ բարձրացան: Երկու կողմն ալ դէմ էր այս մերձեցման որովհետեւ երկու կողմն ալ զինք կը նկատէր քաղաքական տեսանկիւնէ իբրեւ <<պարտուած >>: Նկատի առած որ տրամաբանական ըլլալով երբ մէկ կողմ պարտուած նկատուի , միւս կողմ յաղթական պետք է որ նկատուի ,հոս ով ՞ էր յաղթականը:Ոչ ոք:
Երկու կողմն ալ զինք կը նկատէր իր պետութեան սխալ քաղաքականութեան մէկ զոհը:Հայկական կողմը զինք պարտուած կը նկատէր պնդելով թէ այս մերձեցման եւ փրոթոքոլներու պատճառաւ պետութիւնը կը հրաժարէր Թուրքիոյ կողմէ ձեղասպանութեան ճանաչման պայմանէն եւ Ղարապաղէն , իսկ Թրքական գողմն ալ զինք պարտուած կը նկատէր պնդելով թէ այսպէսով Թուրքիայ Ղարապաղի հակամարտութեան մէջ Ատրպէյճանը առանձին ձքած կ 'ըլլար ու հրաժարած կ 'ըլլար հայերուն կողմէ գրաւուած հողերը պարպելու մասին մինչեւ հիմա մշակած քաղաքականութենէն:


Ըստ իս ,երկու կողմն ալ պարապ տեղ կը մտահոգուին փրոթոքոլներու պատճառաւ որովհետեւ ոչինչ պիտի փոխուի այս երկու երկիրներուն մինչեւ հիմա մշակած քաղաքականութեան մէջ ու այս փրոթոքոլներու պատճառաւ ստեղծուած կացութիւնը պարզապէս << դիւանագիտական բեմադրութիւն>> մըն է:

Օպամա ԱՄՆ ի նախագահութեան ընտրապայքարի ժամանակ ,Ամերիկայի հայ կազմակերպութիւններուն խոստացած էր թէ եթէ ինք ընտրուէր պիտի ճանչնար Հայոց Ձեղասպանութիւնը:Երբ Օպամա ընտրութիւնները շահեցաւ եւ ԱՄՆ ի նախագայ ընտրուեցաւ Թուրքիա պետք էր դիւանագիտական քայլ մը նետէր տարհամոզելու համար Օպաման ,իր հայերուն տուած խոստումէն եւ ասոր համար ալ բոլոր միջամուխ երկիրներուն ազգային շահերուն ի նպաստ լաւ շարժառիթ մը պետք էր ներկայացնել:Ֆութպոլային դիւանագիտութիւնը շատ մէծ առիթ մը ստեղծեց Թուրքիոյ որպէսզի իր նպատակը իրականացնէ : Այսպէսով Թուրքիա այդպէս ձեւացուց թէ համամիտ է Հայաստանի հետ մերձեցման մթնոլորտի մը մէջ մտնելու եւ Հայաստանի դէմ գործադրուած շրջափակումի ջնջումին: Այս զարգացումը մեծ ուրախութեամբ դիմաւորուեցաւ թէ ԱՄՆ ի թէ ԵՄ ի եւ թէ Ռուսիոյ կողմէ:Մանաւանդ Ամերիկեան քաղաքականութիւնը եւ Օպամա հանգիստ շունջ մը առին որովհետեւ այս մերձեցման շնորհիւ Օպամա պատրուակ մը պիտի ունենար որպէսզի 24 Ապրիլին չարտասանէր <<ձեղասպանութիւն>> բառը պնդելով թէ ասիկայ պիտի հարուածէր մերձեցման ջանքերը Թուրքիոյ եւ Հայաստանի միջեւ: Շատ տրամաբանական է մտածել թէ ԱՄՆ չի փափաքիր որ իր եւ Թուրքիոյ միջեւ խրովութեան մթնոլորտ մը ստեղծուի Հայաստանի պատճառաւ որովհետեւ թէ քաղաքական եւ թէ տնտեսական մեծ շահեր ունի Թուրքիոյ աջակցութենէ:Նոյնպէս Ռուսիան ալ տնտեսական շահաւէտ համաձայնութիւններ ստորագրած է Թուրքիոյ հետ:Եւրոպական Միութիւնն ալ չի փափաքիր իրեն հետ օրէ օր իր յարաբերութիւնները բարելաւող Թուրքիոյ հեն խնդիր ունենալ Հայաստանի պատճառաւ: Հայաստանն ալ իր կարգին գոհ էր այս կացութենէն որովհետեւ Թուրքիոյ հետ սահմանները պիտի բացուէին,այս երկու երկիրներու մէջ դիւանագիտական եւ տնտեսական կապեր պիտի հաստատուէին եւ բոլոր այս զարգացումները ի վերջոյ շահաւէտ էին նաեւ Հայաստանին համար ալ : Ուստի ԱՄՆ ի նորընտիր նախագահ Օպամա ,Թուրքիոյ եւ Հայաստանի մէջ ստեղծուած այս մերձեցման մթնոլորտը յառաջ բերելով անցեալ 24 Ապրիլ թուականին <<ձեղասպանութիւն>> բառը չարտասանեց եւ այս նպատակով աճապարանքով եւ որոշ դիւանագիտական խնդիրներէ ետք վերջի վայրկեանին փրոթոքոլները ստորագրուեցան երկու հարեւան երկիրներու մէջ:Փրոթոքոլներուն ստորագրուելէն անմիջապէս վերջ Ատրպէյճանէն
,Թուրքիոյ դէմ բողոքի ձայներ բարցրացան:Ալիեւ սպառնաց Թուրքիոյ թէ իրենց Թուրքիա վաճառած բնական կազը կրնային բոլորովին կտրել:Աւելի վերջ Ատրպէյճանի խորդհարանէն երեսփոխաններ Թուրքիայ եկան եւ իրենց բողոքը իմացուցին Թուրք դիւանագէտներուն ,Հանրապետութեան Նախագահին,Վարչապետին եւ մանաւանդ ընդդիմադիր կուսակցութիւններուն որոնք արդէն դէմ էին Հայաստանի եւ Թուրքիոյ մէջ ստեղծուած մերձեցման մթնոլորտին:

Հայաստան եւ Թուրքիա նախապէս համաձայնած էին փրոթոքոլները ստորագրել առանձ նախապայմանի:Հայաստանը ձեղասպանութեան Թուրքիոյ կողմէ ճանաչումը պայման պիտի չի դնէր ,Թուրքիա ալ Ղարապաղի հակամարտութիւնը:Բայց բոլոր այս զարգացումներէն վերջ Թուրքիա , Ղարապաղի հակամարտութեան լուծումը պայման դրաւ փրոթոքոլներուն վաւերացման համար եւ այսպէսով կացութիւնը դարձեալ բարդուեցաւ:

Կարելի չէ հաւատալ թէ Թրքական դիւանագիտութեան պէս փորձառու ու խորամանկ դիւանագիտութիւն մը նախատեսած չըլլար որ առանց Ղարապաղի հակամարտութեան Ատրպէճանի ի նպաստ լուծումի , Հայաստանի հետ մերձեցում մը կարելի պիտի չըլլար Ատրպէյճանի կողմէ ընդունիլ: Այս պատճառաւ է որ բոլոր այս զարգացումները ըստ իս ուրիշ բան չեն այլ դիւանագիտական բեմադրութիւն մը:

Հիմայ դարձեալ 24 Ապրիլ թուականը կը մօտենայ եւ ԱՄՆ ի Ներկայացուցիչներու Տան Արտաքին Գործերու Կոմիտէի մօտ դարձեալ Հայկական Բանաձեւը պիտի քուէարկուի:Թրքական դիւանագիտութիւնը շարժման անցած է որպէսզի արգեք հանդիսանայ Հայկական Բանացեւին Ամերիկիան Քոնկրեսի կողմէ որդեգրումին: Յետոյ դարձեալ կուգայ 24 Ապրիլ թուականը եւ կըսուի թէ եթէ Թրքական խորհրդարանը փրոթոքոլները չի վաւերացնէ հաւանական է որ Օպամա իր 24 Ապրիլի յայտարարութեան մէջ պիտի արտասանէ <<ձեղասպանութիւն>> բառը:

Նկատի առած Թուրքիոյ մէջ տիրող քաղաքական վիճակը եւ ընդդիմադիր կուսակցութիւններուն փրոթոքոլներու վաւերացման դէմ ըրած խիստ յայտարարութիւնները հոաւանականութիւն չեմ տար որ կառավարութիւնը յանձն առնէ փրոթոքոլները քուէարկութեան բանալ Թրքական Խորհրդարանի մէջ:
Բայց պէտք է որ քայլ մըն ալ նետէ որպէսզի 24 Ապրիլ թուականին ԱՄՆ ի նախագայ Օպամա ,իր յայտարարութեան մէջ <<ձեղասպանութիւն>> բառը չի գործածէ:Հայաստանի նախագահ Սարգիսեան Թուրքիոյ եւ Հայաստանի մէջի մերձեցման մասին իր ըրած վերջին յայտարարութիւններուն մէկուն մէջ .<<մեձեցման շարունակուելուն համար փրոթոքոլներուն Թրքական Խորհրդարանի կողմէ վաւերացումը պայման չէ’ ,սահմաններուն բացուելն ալ մերձեցման շարունակուելուն համար լաւ քայլ մըն է>>,ըսելով Թուրքիոյ համար շարունակելիք ճամբայ մը ցոյց տուաւ արդէն:24 Ապրիլ թուականէն քանի մը օր առաջ Հայաստանի եւ Թուրքիոյ մէջ սահմանները կրնան բացուիլ ու յետոյ երբ <<վտանքը>> անցնի պատրուակ մը կը գտնուի որպէսզի սահմանները դարձեալ փակուին:
Նոյնիսկ եթէ փրոթոքոլները վաւերացուին Թրքական Խորհրդարանի կողմէ ,վաւերացուած փրոթոքոլները չի գործադրելու համար պատրուակ մը գտնել շատ դժուար պիտի չըլլայ Թուրքիոյ համար:Եւ այսպէս, բեմադրուած այս թատրոնը պիտի շարունակուի երթայ:


Օշին էլակէօզ

4 Մարտ 2010
Հինգշաբթի

Վկայութիւններ հայոց լեզուի մասին

Մայրենի լեզուի օրուայ առթիւ

Հաւաքեց՝ ՆՇԱՆ ՈՐԲԵՐԵԱՆ


Ջորջ Բայրոն, անգլիացի բանաստեղծ— Աստուծոյ հետ խօսելու միակ լեզուն հայերէնն է: Հայերէնը հարուստ լեզու է, լիովին պարունակում է մարդկային ձայների բոլոր հնչիւնները:

Շարլ Փ. Ռոպէր, ֆրանսիացի գրագէտ— Հայերէն լեզուն Աստուծոյ հեղինակածն է:

Անթուան Մէյէ, հնդեւրոպական լեզուների մասնագէտ— Յայտնի է, որ այբուբենը գլուխ֊գործոց մըն է: Հայ հնչաբանութեան հնչիւններէն իւրաքանչիւրը յատուկ նշանով մը նոթագրուած է եւ դրոյթը այնքան լաւ հաստատուած է, որ հայ ազգին հայթայթած է հնչիւնաբանութեան վերջնական արտայայտութիւն մը, արտայայտութիւն՝ որ պահպանուած է մինչեւ այսօր առանց փոփոխութիւն մը կրելու, առանց բարելաւում մը ստանալու կամ պէտք ունենալու, վասնզի սկիզբէն իսկ անիկա կատարեալ է:

Հայերէնը ոչ միայն կը հաւասարի եւրոպական լեզուներու, հապա կը գերազանցէ զանոնք: Ոճի տեսակէտով հնդեւրոպական ոչ մէկ լեզու չի գերազանցեր հայերէնը, նոյնիսկ չի հաւասարիր անոր:

Երբ կազմաւորուած էր հայ գրականութիւնը, ժամանակակից Եւրոպայի մեծ ազգերէն ոչ մէկը դեռեւս կար... Այն ժամանակաշրջանին, երբ Ֆրանսիա կամ Անգլիա անունը նոյնիսկ գոյութիւն չուներ, Հայաստանը մեծ դեր խաղացած է պատմութեան մէջ... եւ ունէր ազգային գրական այնպիսի հնութիւն, որ երկար դարերով կը գերազանցէր եւրոպական ազգերու հեղինակածները:

Աւելի քան 2700֊մայր լեզուներէն հինգէն մէկն է հայոց մեծասքանչ լեզուն:

Շթայէր, Վիեննայի համալսարանի փրոֆ.— Գիտնականներու համաձայն, այսօր աշխարհի ամենակատարեալ լեզուներէն մէկն է հայերէնը, որ օժտուած է անկորնչելի հարստութեամբ եւ անոր անմիջապէս յաջորդներէն մէկն ալ գերմաներէնն է եւ ես հպարտ կը զգամ զիս՝ գերմանախօս մը ըլլալուս համար:

Ֆրէդէրիկ Ֆէյդի, ֆրանսիացի լեզուաբան հայագէտ— Կեանքիս ամէն մէկ վայրկեանը նուիրած եմ հայերէնի ուսումնասիրութեան եւ թէ իմ գիտցած լեզուների մէջ հայերէնը բացառիկ է... նախ՝ որպէս զարմանալի տրամաբանական լեզու, ապա նաեւ՝ իր ճկունութեամբ, նոր բառեր կազմելու դիւրութիւններով:

Հայնրիխ Հիւբշման, գերմանացի լեզուաբան հայագէտ— Ո՜վ հայերէն, լեզուներուն ամենէն գեղեցիկն ես, որովհետեւ գիտեմ քեզ:

Ֆրեդերիք Մաքլեր— Կայսրի մը պէս հպարտ եմ հայոց լեզուն գիտցած ըլլալուս համար: Այնքան կը սիրեմ Ձեր լեզուն, որ տանս մէջ հայերէն կը խօսիմ տիկնոջս ու զաւակներուս հետ:

Վալերի Բրիւսով, ռուս բանաստեղծ -Հայերէնը լեզուների անծանօթ գեղուհին է:

Վալիսմատ Հովերի, գրող (Նիկոլայ Եորկային)— Կ'ըսուի թէ հայերը աղքատ են. բայց սխալ է: Անոնք ունին մեծ գանձարան մը. հպարտ պիտի ըլլայի, եթէ հայերէնը մայրենի լեզուս եղած ըլլար:

Շուլց, հունգարացի հայագէտ, փրոֆ.— Հայ լեզուն ունի 40 հազար արմատ, մինչդեռ շատ մը ուրիշ լեզուներու մէջ 10 հազարը չանցնիր:

Հայոց լեզուն իր լեզուական ստեղծողական ոյժով ընդունակ է թափանցելու մինչեւ Մասիսի գագաթը, միաժամանակ բիւրեղեայ է ինչպէս Սեւանի ջուրերը:

Ռոպէր Կոտել, Ժնեւի համալսարանի փրոֆ. — Հայերէնի պէս լեզու մը անտեսողները կամ ուրացողները որքան ալ հարուստ ըլլան, ինծի կը թուի թէ անոնք կերպով մը կ՝աղքատանան:

Րէնտըն Սթոն Ներս, յայտնի մտաւորական- «Ես աստղագէտ եմ» ըսող գիտնականին պատասխանել եմ. «Ես ալ հայագէտ եմ»:

Լիւք Անդրէ Մարսել, բանաստեղծ, թարգմանիչ— Վարուժանի գործերը չեմ փոխանակեր պուլկարական բանաստեղծութեանց ընդհանուր հաւաքածոյին հետ: Ոչ ալ Չարենցի գործերը ռումանական ընդհանուր հաւաքածոյին հետ:

Եօզեֆ Մարկուարտ, գերմանացի լեզուագէտ— Եթէ Մաշտոցի գործը համեմատենք Պիպինի եւ նրա զինակից Վիլֆրիդի գործունէութեան հետ, այս վերջինները թզուկներ կ՝երեւան համեմատութեամբ այդ մտքի հսկայի:

Միջնադարեան ո՞ր ժողովուրդը կը կարողանայ պարծենալ, թէ երբեւիցէ իր սեփական լեզուով կամ թէկուզ մի այլ՝ բախտաւոր լատիներենով, հրապարակ է հանել Վարդանի եւ իր ընկերների դիւցազնամարտի այնպիսի մի նկարագրութիւն, ինչպիսին Եղիշէի նկարագրածն է:

Պարոյր Սեւակ- ...Մեր լեզուն միայն մեզ չի պատկանում, այլ աշխարհին, նա միայն մեր սրբութիւնը չէ, այլ մասունքը հանուր մարդկութեան... Այդ լեզուի խնամքը, նրա անաղարտութիւնն ու պաշտպանութիւնը դրուած է մեր վրայ:

Սոլթէքս, ամերիկացի հայագէտ, Ֆէյդի, ֆրանսիացի հայագէտ, ՄԱԿ֊ի համար որպէս միջազգային լեզու առաջարկելու առթիւ— Մենք վստահ ենք, որ բառերու ճշգրիտ իմաստը տուող լեզու մը որ կայ՝ հայերէնն է եւ կ՝առաջարկենք որ անոր տրուի նախապատւութիւնը՝ փոխանակ, «Էսպերանթօ»֊ին:

Էնդրիւ Ուայթ- Եթէ ինծի հարցնեն թէ ո՞րն է ցեղերու մէջ ամենացանկալին, ամենէն առաջ պիտի տամ հայ ցեղը:

Թուրք բանտապետ մը– Մեզի պէս ջարդարար ազգի մը զաւակ ըլլալէ, կը նախընտրեմ Ձեզի պէս ազգի մը մահուան ընկեր ըլլալ:

Աշխարհի ժողովուրդների խօսած 2200 լեզուների մէջ հայերէնը 33֊րդ տեղում է:

Մեր լեզուին արժէքը գիտե՞նք արդեօք

Քանի մը օր առաջ վիճաբանտութիւն մը ունեցայ իմ յաճախած մարզական ակումբէն Հայ մէկ բարեկամիս հետ,երբ ան խօսած պահուն ըսած էր ինծի, թէ ինք իր զաւակը նախակրթարանէն սկսեալ թրքական դպրոց դրած է:Երբ իրեն հարցուցի թէ ինչու՞ համար հայկական վարժարան մը չէ դրած որպէսզի իր զաւակը հայերէն սորվի,ան ինծի պատասխանեց . <<հայերէնը ինչի՞ կը ծառայէ թող թրքերէն սորվի որ աւելի դիւրին շահի համալսարանի մտից քննութիւնը>>:

Ահա հայ հայր մը որ իր զաւկին հայերէն սորվելուն արգելք կ 'ըլլայ ,պնդելով որ հայերէնը բանի մը չի ծառայեր:Որքան ցաւալի էր այս խօսքը ,վստահ եմ որ իր մեծհօրը կոգին երկնքէն զինքը անիծած է այդ պահուն:Մեր ընկերները մեծամասնութեամբ նախապէս կը յաճախէին հայկական վարժարաններ,բայց յետոյ ծուլութեան մատճառաւ չէին կրցած իրենց լեզուն պահել,որովհետեւ հայերէնը դժուար լեզու մըն է:Սակայն եթէ օրական գոնէ մէկ հայերէն թերթ կարդալու համար ջանք մը թափած ըլլային ,իրենց լեզուն պիտի չմոռնային:Մենք ունինք լեզու մը որ միայն մեզի կը պատկանի եւ հազար տարիներու պատմութիւն մը ունի եւ մշակութային հարստութիւն մըն է ,սակայն շատեր չեն գիտեն իր արժէքը:

Ես ուսանած եմ Վենետիկի Մուրատ Ռափայէլեան վարժարանին մէջ :Շատ լաւ կը խօսիմ իտալերէն ,եւ որպէս երկրորդական լեզու անգլերէն եւ ֆրանսերէն:Կ 'աշխատիմ օդանաւային հաստատութեան մը մէջ:Այս օտար լեզուները գիտնալու շնորհիւ է որ կը վաստկիմ իմ օրուայ ապրուստը .սակայն եթէ օր մը յաւերժահարս մը իմ դիմացս ելլէ եւ ինծի ըսէ. << բարեկամ,քու վրայ այնպիսի կախարդութիւն մը պիտի գործադրեմ,որ երբ առաւօտուն արթննաս,բանաստեղծի պէս հայերէն սորված պիտի ըլլաս ,սակայն ատոր փոխարէն քու գիտծած օտար լեզուներէն մէկը միտքէդ ջնջուած պիտի ըլլայ>>,ես այն ատեն սիրով պիտի զոհէի իմ գիտծած օտար լեզուներեն մէկը շատ աւելի լաւ հայերէն գիտնալու համար:

Երբ կըսեմ թէ իմ զաւակս հայկական վարժարան կը հաճախէ ,բարեկամներես ոմանք ինծի կ 'ըսեն թէ իմ զաւկիս ապագային հետ կը խաղամ:Եթէ մենք այն աստիճանին հասած ենք , որ այլեւս հօր մը իր զաւկին հայերէն սորվեցնելու պարտականութիւնը որպէս իր զաւկին ապագային հետ խաղալ կը սեկնաբանուի,այն ատեն կրնանք մեր գլխարկը մեր առջեւ դնել եւ մտածել երկար՜ , երկար ՜:

Թուրքիոյ մէջ ապրող փախստական Հայ գաղթականներու հարցը

Զանազան թուականներուն, զանազան քաղաքագէտներ, տարբեր թիւեր կուտան Թուրքիա ապրող Հայաստանցիներու մասին:Տարիներ առաջ այս թիւը 30 հազար էր, յետոյ ըսուեցաւ որ այս թիւը 70 հազար է:Վերջապէս Վարչապետ Էրտողան յայտարարեց թէ 100 հազար փախստական Հայաստանցիներ կ'ապրին Թուրքիոյ մէջ:Նախ ըսենք որ այդ ենթադրութիւնը թէ Թուրքիոյ մէջ 100 հազար Հայաստանցիներ կ 'ապրին բաւական չափազանցուած է:

Կարգ մը քաղաքագէտներ երկու երկիրներու մէջ ստեղծուած իրավիճակէն մեկնելով,տարբեր յայտարարութիւններ կ 'ընեն այս հայաստանցիներու մասին:Երբ Հայաստանի եւ Թուրքիոյ մէջ հարաբերութիւնները սովորական են , ոչ ոք կը դժգոյի անոնցմէ : Իսկ երբ երկու երկիրներու միջեւ յարաբերութիւնները թէկուզ նուազ համեմատութեամբ ձգտեալ վիճակ մը կը պարզեն,օրինակի համար 24 Ապրիլի նախօրեակին ,այդ նոյն քաղաքագէտները կ 'ըսեն թէ Թուրք Պետութիւնը , բարեկամեցողութիւն ցոյց տալով, աչք կը քթթէ Հայաստանցիներուն, որոնք ապօրէն կարգավիճակով կ 'աշխատին Թուրքիոյ մէջ բայց պէտք է որ պետութիւնը զանոնք իրենց երկիրը ետ ղրկէ:Երբ այսպիսի յայտարարութիւններ կը լսենք եւ կը կարդանք ,մտքերնուս մէջ սա կասկածը կ 'արթննայ.արդեօք իսկապէս այս Հայաստանցիներու ապօրէն կեցութեան վրայ աչք կը գոցեն իբրեւ բարեկամեցողութիւն ,թէ ոչ անոնք հոս վար կը դրուին որպէսզի երբ յանկարծ առիթը ներկայանայ ,վռնտուին երկրէն' սպառնալով քաղաքական արդարութիւնը գործադրել:Եթէ նպատակը իրապէս բարեկամեցողութիւն ցոյց տալ է ,ուրէմն պատճառը ինչ որ ալ ըլլայ պետք չէ երբեք սպառնալ թէ այդ Հայաստանցիները կրնան դուրս վտարուիլ երկրէն:

Նիւթը մէյմն ալ քննենք տարբեր անկիւնէ մը: Թուրքիայ ապրող Հայաստանցիներու մասին զանազան վիճակագրական տուեալներ կը տրուին:Թէ քանի ՞ տոկոսը կին է եւ քանի ՞ տոկոսը այր:Քանի ՞ տոկոսը տնային գործերու մէջ կաշխատին եւ քանի ՞ տոկոսը ոսկերչութեան ասպարեզի մէջ:Քանի ՞ տոկոսը երեխայ ունի եւ այլն:
Բայց մինչեւ հիմայ բնաւ չեմ հանդիպած վիճակագրութեան մը ,որ յայտնէ թէ այս փախստականի կարգավիճակով Թուրքիոյ մէջ ապրող Հայաստանցիներուն քանի ՞ տոկոսին մեծ հայրերը կամ մեծ մայրերը, 1915 ի աղիտալի տարիներուն իրենց հողերէն ագսորուած ,իրենց երկրէն դուրս հանուած Օսմանցի Հայերուն թոռներն են արդեօք: Որոնք իրենց յետին ձքելով իրենց տունը,գիւղը,հայրենիքը գաղթել պարտաւորուեցան ,թողլով ագսորի մահաբոյր ճամբու վրայ իրենց զաւկի,մոր,հոր,եղբոր դիակները :Անո՞նք ալ ապորինի էին արդեօք այս հողերու վրայ :Եթէ այսպիսի վիճակագրութիւն մը կատարուի ,վստայ եմ ,որ յայտնի պիտի դառնայ թէ այդ <<փախստական>> Հայաստանցիներուն մեծ մասը այս հողերուն հետ հօրենական կապեր ունին:

Այսօր Ֆրանսիոյ մէջ մեծ թիւով Մաղրիբցիներ կ’ապրին . Ալճերացիներ, Մարոքցիներ,Թոնիսցիներ, Սենեկալցիներ եւ ուրիշ շատ մը ազգեր:Անգլիոյ մէջ կ’ապրին Հնդիկներ,Փաքիստանցիներ:Իտալիոյ մէջ կ’ապրին Լիպիացիներ եւ Ալպանացիներ բայց այս երկիրներուն քաղաքագէտները չեն սպառնար զանոնք երկրէն դուրս վտարել:Ընդհակառակը այս ազգերը այդ Եւրոպական երկիրներուն մէջ առանձնաշնորհում կը վայելէն եւ այդ երկիրներուն հպատակութիւնը կը ստանան: Վերոյիշեալ Եւրոպական երկիրները , այդպիսի քաղաքականութիւն մը վարելով , կը ջանան բարեկամեցողութիւն ցոյց տալ այն ազգերուն ,որոնց տառապանքներ պատճառած են անցեալի մէջ :Գալով Թուրքիոյ,հոս առժամաբար բնակութիւն հաստատած Հայաստանցիներ արտօնութիւն չունին իրենց զաւակները արձանագրել տալու Պոլսոյ Հայ Ազգային Վարժարաններուն մէջ : Դժբախտաբար այդ տղաքը դատապարտուած են թափառելու փողոցներուն մէջ եւ դիմագրաւելու ինչ ինչ վտանգներ,մինչ ինենց մայրերն ու հայրերը կ 'աշխատին եւ երեկոյան ուշ ժամերուն տուն կը վերադառնան:

Թուրքիա որ կը ձգտի անդամակցիլ Եւրոմիութեան ,պարտաւոր է եւրոպական երկիրներու մշակած քաղաքականութիւնը որպէս օրինակ կիրարկել այս երկրին մէջ եւս:

Օշին էլակէօզ

19 Փետրուար 2010
Ուրբաթ

Ախթամարի Սուրբ Խաչ Հայոց Եկեղեցին պիտի բացուի՞ եկեղեցական արարողութեան համար

Փետրուարին,Պոլսոյ մէջ զբօսաշրջական համաշխարային տոնավաճառ մը կազմակերպուած էր որ տեւեց չորս օր . 11 - 14 Փետրուարի միջեւ: Զանազան երկիրներ,զանազան քաղաքներ եւ շատ մը ուրիշ զբօսաշրջական կազմակերպութիւններ ու հաստատութիւններ , ցուցատեղեր վարձած էին որպէսզի ինքզինքնին ծանօթացնեն տօնավաճառը այցելող ժողովուրթին:
Երբ կը պտտէի ցուցատեղերուն միջեւ կորսուած վիճակի մէջ , տեսայ որ Վանի քաղաքապետութիւնն ալ մասնակցած էր տոնավաճառին որպէսզի Վան քաղաքը ծանօթացնէ անոնց որոնք կը փափաքին աւելի մօտէն ճանչնալ քաղաքը: Ցուցատեղը պտտած ժամանակ ուշադրութիւնս գրաւեց գրքոյգ մը որուն վրայ Ախթամար Կղզիի եւ Սուրբ.Խաչ Հայոց եկեղեցիի նկարները կային: Առի գրքոյկը եւ սկսայ կարդալ: Տեղական թերթերուն մէջ կարդացած էինք Մշակոյթի Նախարարի այն յայտարարութիւնը թէ Սուրբ.Խաչ եկեղեցիին վրայ իր խաչը պիտի զետեղուի եւ տարին անքամ մըն ալ «արտօնութիւն պիտի տրուի» որպէսզի եկեղեցուոյ մէջ արարողութիւն կատարուի:Մենք Թրքահայերս ալ , նախարարին այս արտայայտութիւնը լսելով ուրախացած էինք:Չէ՞ որ պետութիւնը ,մեր եկեղեցիին մէջ մեզի «արտօնութիւն պիտի տար» որպէսզի տարին մէկ անքամ արարողութիւն ընէինք: Ի՜նչ մեծ բարեկամեցողութիւն:

Երբ գրքոյկը առի եւ սկսայ քննել,նկատեցի որ Ախթամարի կղզիի եւ Սուրբ.Խաչ եկեղեցուոյ մասին Վանի քաղաքապետութեան կողմէ պատրաստուած գրքոյկին մէջ «Հայ» անունը բնաւ չէր գրուած: Մենք Թրքահայերս գիտենք արդէն թէ Ախթամարի անունը փոխուած է «Աքտամար» ի որ թրքերեն կը նշանակէ «ճերմակ երակ» բայց Սուրբ.Խաչի անունն անքամ գոյութիւն չունէր գրքոյկին մէջ: Միայն մէկ նախադասութեան մէջ կանցնէր «Վասպուրականի թագավոր Գագիկ» բացատրութիւնը:Եթէ կարդացողը արդեն իսկ գիտէր թէ որ ազգին կը պատկանէր « Վասպուրականի թագավոր Գագիկ» ը կրնար հասկնալ թէ հայերու մասին է որ կը խօսուէր գրքոյկին մէջ,ապա թէ ոչ կարելի պիտի չըլլար գուշակել թէ գրքոյկին մէջի այդ եկեղեցին արդեօք Բիւզանդակա՞ն եկեղեցի մը եղած է պատմութեան մէջ կամ Հռոմէական եւ կամ ուրիշ քրիստոնեայ ազգի մը պատկանող եկեղեցի մը: : կարծէք թէ ոչ հայը , ոչ Ախթամարը եւ ոչ ալ Ս.Խաչը երբեք գուութիւն ունեցած չըլլային այդ հողերուն վրայ :Մշակոյթի Նախարարն ալ հոն կը գտնուէր այդ պահուն ու ես անձամբ տեսայ որ կ 'այցելէր ցուցատեղերը:

Հիմայ, եկեք’ հաւատացեք’ որ իր պատրաստած գրքոյկին մէջ հայուն անունը իսկ չի գործածող մտայնութիւնը , առտոնութիւն պիտի տայ որպէսզի եկեղեցիին վրայ իր խաչը զետեղուի եւ տարին անքամ մը եկեղեցական արարողութիւն կատարուի:


Օշին էլակէօզ

15 Փետրուար 2010
Երկուշաբթի

Ստեղծուածը սիրել ,Ստեղծողին պատճառաւ

Թուրքիոյ վարչապետ Էրտողան , յայտարարութիւն ըրած ժամանակ երբ նիւթը բացուի Թուրքիոյ մէջ ապրող ոչ իսլամական փոքրամասնութիւններու, Քիւրտերու կամ տարբեր էթնիքական ինքնութիւն ունեցող հայրենակիցներու մասին , միշտ կընէ յետեւեալ յայտարարութիւնը. "մենք ստեղծուածը, Ստեղծողին պատճառաւ է որ կը սիրենք":

Հոս վարչապետը իր բարեկամեցողութիւնը ցոյց տալով ըսել կուզէ թէ իր կուսակցութիւնը հաւատացեալ անձերէ բաղկացեալ ըլլալուն ,եւ իրենց մէջ Աստծոյ վախը ունենալնուն համար մարդկանց մէջ խտրութիւն չեն դներ ու բոլորն ալ առանձ նկատի առնելու իրենց էթնիքական եւ կամ կրօնական տարբերութիւնը հաւասար կերպով կը սիրեն ու կը յարգեն, որովհետեւ այս բոլորն ալ Աստուծոյ կողմէ ստեղծուած էակներ են: Ուրեմն մարդիկ պետք են յարգուիլ ու սիրուիլ որովհետեւ ստեղծուած են Աստուծոյ կողմէ: Այս յայտարարութիւնը, առաջի ակնարկին դրական կրնայ թուիլ մեզի որովհետեւ նախադասութիւնէն այն իմաստը կելլէ որ վարչապետը իր բոլոր հայրենակիցները կը սիրէ առանձ իրենց մէջ խտրութիւն դնելու իրենց տարբերութիւններու պատճառաւ:Բայց ես այս յայտարարութիւնը շատ չեմ հաւնիր որովհետեւ այս յայտարարութիւնը որ դրական կերեւի, կրնայ պատճառ դառնալ որպէսզի որոշ անձեր այս յայտարարութիւնէն ճամբայ ելլելով ժխտական յայտարարութիւններ ընեն երբ նիւթը բացուի փոքրամասնութիւններու կամ տարբեր էթնիքական ինքնութիւն ունեցող հայրենակիցներու մասին:Որովհետեւ հաւատացեալ անձի մը ."մենք ստեղծուածը, Ստեղծողին պատճառաւ է որ կը սիրենք" ըսելը , հնարաւորութիւն կուտայ թերահաւատներուն որպէսզի արտայայտուին ըսելով "մենք անոնք չենք սիրէր որովհետեւ չենք հաւատար ստեղծողի մը գոյութեան":

Ճիշտ է որ Թուրքիա վերջի եօթը տարիներու ընդացքին ,այսինքն վարչապետ էրտողանի կառաւարութեան ընդացքին բաղտատմամբ ասկէ առաչուան կառաւարութիւններու հետ ,մարդկային իրաւունքներու եւ ժողովրդավարութեան մէջ շատ մեծ յառաջդիմութիւն արձանագրած է,բայց նորէն ալ կ’ուզեմ ըսել որ երկրի մը վարչապետը պետք չէ իր զգացումները խառնէ քաղաքական յայտարարութիւններու հետ:Աւելի ճիշտ պիտի ըլլար որ վարչապետը իր ըրած յայտարարութիւններու ժամանակ ըսէր թէ իրենք երկրին բոլոր հպատակները հաւասարապէս կը սիրեն եւ կը յարգեն որովհետեւ իրենց համար բոլոր հայրենակիցները յարգելի են եւ ժողովրդաւարութիւնը ու մարդկային իրաւունքները այդպէս կը պահանջէն:

Երկրի մը ժողովրդավարութեան որակը բարցրացնելու համար , նախ պետք է ժողովուրդին եւ երկրին քաղաքական մտայնութիւնը փոխուի եւ յառաջացած եւրոպական երկիրներու մակարդակին բարցրացուի:Միայն այդպէս է որ երկրին հպատակները իրենք զիրենք ապահով կը զգան:Պետութիւնը ,մնայուն մարդկային իրաւունքներու վրայ հիմնուած , սահմանադրութիւն մը եւ ժողովրդավարական քաղաքականութիւն մը կունենայ ու ամէն գործի գլուխ եկող կառաւարութիւն այդ օրէնքին ուղղութեամբ երկիրը կը կառաւարէ, այլ ոչ թէ գործի գլուխ եկող վարչապետին եւ իր կառաւարութեան բարեկամեցողութեան ուղղութեամբ: Միայն այն ժամանակ է որ երկիր մը յառաջացած , ժողովրդավարական,սոցիալ երկրի մը կը վերածուի:

Օշին Էլակեօզեան

10 Փետրուար 2010

Չորեքշաբթի

Մանկութեանս Անմոռանալի Տունը Ենիգիւղի Մէջ

Կիրակի առաւօտ մըն էր, անձնական ինքնաշարժովս Թարապիա կ'երթայի:Երբ Ենիգիւղի նաւամատուցին առջեւէն կ 'անցնէի անդրադարձայ որ ինքնաշարժս սկսած էր խանգարումի մը նշանը տալ:Տաքութեան սլաքը բարձրացած էր եւ վար չէր իջներ:Չուզեցի անմիջապէս կանգ առնել , այլ նախենտրեցի ճանբաս շարունակել մտածելով որ եթէ շարունակէի արագօրէն սուրալ դէպի գացած ուղղութիւնս, պաղ օդը կրնար պաղեցնել շարժակը եւ լուծել հարցը:Բայց կը սխալէի :Ենիգիւղի նաւամատոյցէն հազիւ երեք հարիւր մեթր անդին, դէպի Քէօյպաշը գացած էի որ ստիպուեցայ ինքնաշարժս դէպի աջ մօտեցնել եւ շարժակը կեցնել: Յառաջամասի կափարիչը բացող լծակը քաշեցի եւ վար իջայ , տեսնելու համար թէ ինչ պատահած էր եւ ինչպէս կրնայի լուծել հարցը:Յանկարծ բան մը պատահեցաւ :Անդրադարձայ որ կը գտնուէի ճիշտ դիմացը այն տան ուր իմ երեխայութիւնս անցած էր:Այդ տան տեսարանը շատ կը յուզէր զիս, ամէն անգամ որ Ենիգիւղի այդ թաղէն անցնէի, գլուխս միշտ միւս կողմ կը դարձնէի որպէսզի չտեսնէի այդ տունը: Տարիներու անթացքին այսպէս ըրած էի , որովհետեւ երեխայութեանս ամենագեղեցիկ յիշատակներով լեցուն այդ տունը վերյիշելը ցաւ կը պատճառէր ինծի:Բայց ի'նչ ճակատագիր որ ինքնաշարժս խանգարուած էր ճիշտ այդ տան առջեւ եւ այլեւս կարելիութիւնը չունէի գլուխս միւս կողմ դարձնելու:Պահ մը ապշահար մնացի եւ արդէն իսկ վերականդանացած էին աչքերուս առջեւ մանկութեանս յիշատակները:

Յիշեցի տան վանդակապատ դուռը որուն առջեւ խնամուած թուփեր կը գտնուէին:Դռնէն ներս ձախ կողմը կը գտնուէր խաղողի արիշ մը , ուր ամէն օր ժամը հինգին մեր տան տիկինները կը հաւաքուէին թէյ խմելու համար:Աստուածածնին այդ արիշին խաղողները մեր ճաշասեղանները կը զարդարէին:

Իսկ աջ կողմը կար հորթանսներու պարտէզ մը, ուր կը գտնուէր նաեւ Մալթայի սալորի պտղատու ծառ մը:Ձախ կողմը արիշին ետեւի մասը ունէինք հերկուած պզտիկ հողամաս մը ուր մեծ ջանքերով կը հասցուէին սմբուկ եւ կանանչ պղպեղ:Կար նաեւ կեռասի ծառ մը որուն ետին կը բարձրանար կարմիրսալորի ծառ մը: Իմ եւ ինծի տարեկից զարմիկներուս ամենամեծ հաճոյքն էր մագլցիլ այդ ծառին վրայ եւ քաղել համեղ սալորները:Կարեւորութիւն չունէր որ երբեմն ծառէր վար կ 'իյնայինք եւ մեր ձեռքերն ու ոտքերը կը վիրաւորուէին:Եւ այսքան ալ չէր: Կարմիր սալորենիին դիմացը կար բալի բարձր ծառ մը , որուն ոտքերուն տակ շինուաց էր աւազան մը:Հոն կը լողային կարմիր ձուկեր որոնց հաց ու մասնաւոր կեր կը նետէինք:Յառաջանալով դէպի պարտէզին վերջաւորութիւնը,դէմ յանդիման կուգայինք այս անգամ կանանչ սալորենիի մը հետ, անկէ վերջ ալ եղեւինի մը հետ,որուն ճիւղէն վար կախուած էր մեր կախօրրանը ,օրօրոցը:Կարելի չէր մոռնալ որ եղեւինին աջ կողմը տնկուած էին դարձեալ հորթանսի տունկեր:Պարտէզին բոլոր ծառերը իմ մեծ մայրիկս Աննա Եաեայիս եւ իր քրոջ Սրբուհի Եաեայի խիստ հսկողութեան եւ գուրգուրանքի տակ կը գտնուէին:Անոնք մեծ նուիրումով կը զբաղէին այս ծառերով,
կ 'ապահովէին անոնց պատուաստումները որպէսզի աւելի որակաւոր ծաղիկներ եւ պտուղներ տային:

Տան դիմացը , ինքնաշարժիս քով կանգնած,բոլոր այս յիշատակները շարժանկարի երիզի մը պէս անցան մտքիս խորերէն:Ի'նչ հանդիպում էր որ շուրջ երեսուն հինք տարի վերջ ինքնաշարժս խանգարուած էր ճիշտ այն հողատարածքին առջեւ ուր ժամանակին մեր տունը կը գտնուէր :Այդ տունը իրականութեան մէջ գոյութիւն չունէր այլեւս,որովհետեւ նոր տէրերը ,պարտէզի ծառերուն եւ բոյսերուն պէս ի հիմանէ քանդած էին նաեւ մեր հին տունը եւ հոն կառուցած էին նոր եւ արդիական շէնք մը,որ ոչ մէկ կապ ունէր մեր սիրելի տան հետ: Ամէն ինչ փոխուած էր ,տունը ,պարտէզը ,տան բնակիչներն ու դրացիները:Փոխուած էր նաեւ Ենիգիւղի բնակչութիւնը :Չկային այլեւս այն յոյն եւ հայ ազնիւ մարդիկը որոնք իրենց ներկայութեամբ տարբեր գեղեցկութիւն մը կուտային թաղին:Այո ',ամէն ինչ փոխուած էր բայց կար բան մը զոր կարելի չէր փոխել:Ասիկայ այն հողն էր որուն վրայ ժամանակին կը գտնուէր մեր փայտաշէն ամարանոցը :Այն հողը ուրկէ մենք բոլորս կուգանք եւ որուն պիտի վերադառնանք:


Օշին Էլակէօզ
3 Փետրուար 2010
Չորեքշաբթի

Քեազըմ Քարապէքիր Փաշա եւ Հայ որբերը

Թրքական հեռատեսիլի կայաններէն մէկուն վրայ յայտագիր մը կար որ կը բաղկանար հարցազրոյցէ մը որուն պատուոյ հիւրը Օսմանական Կայսրութեան Փաշաներէն Քազըմ Քարապէքիրի դոստռռն էր:Որոշեցի հետեւիլ յայտագիրին մանաւանդ երբ անդրադարձայ որ հայ որբերու մասին է որ կը խօսուէր:Հրաւիրեալ տիկինը մեծ գովասանքով կը բացատրէր թէ իր հայրը Քարապէքիր Փաշա ինչպէս մեծ թիւով հայ որբերու կեանքը ազատած էր 1915 ի շրջանին եւ այս ըսելով յայտագիրը վարող միւս երկու անձերու հետ կը պատուէին ու կը բարձրացնէին Քարապէքիր Փաշաի անունը իր այս «ազնուական» վարուելակերպին համար:

Պահ մը թաղուած մնացի բազկաթոռիս մէջ ,աչքերս կը հետեւէին հեռատեսիլի պաստառին բայց միտքս ուրիշ բան կը մտածէր:Այդ անձերը որոնք կը գնահատէին Քարապէքիր Փաշան ըսելով թէ ան մեծ թիւով հայ որբերու կեանքը ազատած էր իր այս «ազնուական» վարուելակերպով մտածած էին արդեօք թէ ինչո՞ւ համար այդ տղաքը որբ մնածած էին ,ին՞չ էր պատճառը որ այդ երախաները կորսնցուցած էին ինենց ընտանիքը:Իրենց մայրերը ,հայրերը,եղբայրները,քոյրերը,մեծմայրերնու մեծհայրերը:Համաճարակ մը կամ բնական աղէ՞տ մըն էր արդեօք պատճառը որ մահացուցած էր այդ խեղճերուն հարազատները որբ ձքելով զիրենք, իրենց ապրած հողերուն վրայ ուր իրենց պապերը հազարաւոր տարիներէ ի վեր ապրած էին:Ոչ ոք կը խօսէր այս նիւթի մասին եւ բոլորն ալ գոհացած էին նիւթը պատմել իրենց տեսանկիւնէն դիտելով:Մարդ որքա՜ն անխիղճ պետք է ըլլայ որպէսզի բոլոր ազգի մը կրած ահռելի ողբերգութիւնը շահագործէ իր ընտանիքի անդամներէն մէկուն անունը բարձրացնելու համար:

Նախ անհիմն պատճառներ յառաջ քշելով բոլոր ազգ մը պիտի ագսորուի դէպի Սուրիոյ անապատները:Այս ագսորի ժամանակ այրերը եւ ծերերը ճամբան պիտի սպաննուին ամենավայրենի միջոցներով, յետոյ իրենց կիները եւ դուստռերը պիտի յափշտակուին եւ պիտի վերածուին աղախիներ այլ ազգի մը այրերու սերային նպատակներուն համար : Կիները պիտի բաժնուին իրենց ամուսիններէն,զաւակները իրենց մայրերէն,քոյրերը իրենց եղբայրերէն,ազգը իր հողէն: Բոլոր ազգ մը պիտի հեռացուի իր ծննդաւայրէն եւ իր հօրենական միջավայրէն ու պիտի ոչինչացուի: Յետոյ բոլոր այս եղեռնը կազմակերպող կայսռութեան փաշաներէն մէկը այդ խեղճ ազգին անտէր մնացած երեխաները պիտի հաւաքէ ,անոնց անունը,լեզուն,հաւատքը ,ինքնութիւնը պիտի փոխէ , տղաքը պիտի թլփատէ ու պիտի իսլամացնէ եւ ի վերջոյ տարիներ վերջ ,անձեր պիտի ելլեն հեռատեսիլի պաստառի վրայ ու բոլոր այս պատահած դէպքերը արդարացնել պիտի չանան պնդելով թէ այսպէսով շատ մը հայ որբերու կեանքը փրկուած է:

Ու ՞ր են հիմա արդեօք այդ փրկուած հայ որբերը , կամ իրենց զաւակներն ու թոռները:Կրնա ՞ք զանոնք մէջտեղ հանել եւ ըսել «ահաւասիկ ասոնք են»: Եթէ Քարապէքիր Փաշա իրապէս ուզէր այդ հայ որբերը փրկել , զանոնք պետք էր փոխադրէր Պոլիս եւ հանձնէր Հայոց Պատրիարքարան որպէսզի այդ որեբերը պահէին իրենց ինքնութիւնը,լեզուն եւ կրօնքը: Ահաւասիկ այդ ժամանակ է որ իրենց մեծհայրերն ու մեծմայրերը Քազըմ Քարապէքիրի կողմէ փրկուած խումբ մը հայեր գոյութիւն պիտի ունենային հիմա որոնք պիտի վկայէին փաշայի վեհութեան մասին:Իսկ հիմայ դուք կը պատմէք եւ միայն դուք կը հաւատաք ձեր պատմածին:

Մինջ այսպէս զայրացած կը հետեւէի յայտագրին նկատեցի որ հեռատեսիլի պաստառի վրայ յայտագրին նամակի հասցեն կը տրուէր որպէսզի հետեւողներէն փափաքողները մասնակցին յայտագրին իրենց հարցումներով ու մեկնաբանութիւններով:Անմիջապէս անցայ համակարգիչիս առջեւ ու գրեցի իմ զգացումներս որոնք վերեւ գրած եմ եւ ղրկեցի յայտագրին ու սպասեցի որպէսզի տեսնեմ թէ ինչ պատասխան պիտի տային իմ ղրկաց նամակիս : Յայտագիրը վերջացաւ բայց իմ նամակս նկատի չառնուեցաւ կամ մենք բարի ըլլանք եւ ըսենք թէ ծրագրին ղրկուած բազմաթիւ նամակներուն պատճառած խճողութեան մէջ իմ ղրկածս կորսուեցաւ գնաց այնպէս ինչպէս կորսուեցան , գացին Քարապէքիրի կողմէ «իբր թէ» փրկուած հայ որբերը:



Օշին Էլակէօզ
1 Փետրուար 2010
Երկուշաբթի

Պարոն Ռոպէր Հատտէճեանի 83.րդ ամեակի առթիւ

Հարգելի Պր.Ռոպէր Հատտէճեան:

Այսօրուայ Մարմարա թերթին մէջ մեծ հաճոյքով կարդացի մեր սիրելի Օրիորդ Մաքրուհի Պ.Յակոբեանին ձեզի հետ կատարած հարցազրոյցը:
Օրիորդ Մաքրուհին , հարցազրոյցի յառաջաբանին մէջ ձեզի ուղղուած ըլլալով գրած էր հետեւեալ նախադասութիւնըª "միշտ կըսեմ որ դուք մեր Արեւն էք,Արեւը բարերար ու կենսատու":Այս նախադասութեան մէջ կարծեմ Օրիորդ Մաքրուհի կուզէր շեշտել թէ դուք "Արեւ"մըն էք Մարմարա ընտանիքին համար:Բայց ես պիտի ըսեմ որ դուք "Արեւ"մըն էք ոչ թէ միայն Մարմարա ընտանիքին համար այլ բոլոր Պոլսահայ Գրականութեան եւ նաեւ ամենաջերմ "Արեւ"ներէն մէկն էք Հայ Գրականութեան համար:

Այս առիթով կու գամ սրտանց շնորհաւորելու ձեր ծննդեան 83.րդ ամեակը:Կ'աղօթեմ որ Աստուած ձեզի պարգեւէ շատ երկար եւ առողջ տարիներ :Քաջառողջութիւն եւ արեւշատ օրեր , ոյժ Ձեր մտքին եւ գրչին որպէսզի դեռ երկար տարիներ շարունակեք ծառայել Հայ Գրականութեան ու ձեր նուիրական ասպարեզին:


26 Յունուար 2010
Երեքշաբթի

Ունեւորութեան Փոխարժէքը

Յունուար 1943,շոգեկառքին անիւները դժուարաւ կրցան կանգ առնել Աշքալէի կայարանի սառած երկաթուղիին վրայ:Դուրսը գորշ ու մշուշոտ օդ մը կար,ձիւնամրրիկի պատճառաւ մարդիկ դժուարավ կը տեսնէին քիչ մը հեռուն գտնուող շոգեկառքի կայարանի շէնքը:Հրանդ Տէօքմէճեան տակաւին չէր կրցած ըմբռնել թէ ուր կը գտնուէր եւ ինչու կը գտնուէր հոն,կարծես իր ուղեղը կանգ առած ըլլար աշխատելէ:
Օրերէ ի վեր շարունակ ճամբորդած էին այս շոգեկառքին մէջ,որ կը բաղկանար ընդամէնը տասը վակոններէ,որոնք իրականին մէջ անասուն փոխադրելու ծառայող վակոններ էին:Իւրաքանչիւր վակոնի մէջ յիսուն աքսորեալ թխմուած էին իրարու վրայ ,ուր ո՛չ նստարան կար նստելու համար ,ո'չ ալ արտաքնոց իրենց առօրեայ պէտքերը հոգալու համար ու գարշելի հոտ մը կը տիրէր վակոններուն մէջ:
Հրանդ Տէօքմէճեան ,շոգեկառքին փայտէ գետնին վրայ ծալապատիկ նստած,աչքերը գետին խոնարհած կը մտածէր:Իր ամբողչ կեանքը շարժանկարի երիզի մը նման իր աչքին առչեւէն կ'անցնէր :Իր մանկութիւնը ,իր մայրը ,իր հայրը ,փոքրիկ քոյրիկը Սիրանիկը ,Սամաթիոյ իրենց համեստ տունը,տան առջեւի բակը ,ուր դրացի տան բնակիչ ընտանիքներու զաւակներուն հետ կը խաղաղային ամբողջ օրը:Կը յիշէր փողոցին անկիւնը գտնուող ծառը ,որուն վրայ կը մագլցէին ու երբեմն վար իյնալով կը վիրաւորուէին :Յետոյ իր դպրոցը ,իր ընկերները ,ուսուցչուհիները ,իր պատանութիւնը եւ........իր ամուսնութիւնը:Իր աչքերուն առջեւ կը պատկերանար իր առաջին զաւկին ,յետոյ երկրորդ զաւկին ծնունդը:Երջանիկ ու երանելի օրեր էին անոնք:Ինչպէ՞ս անցան այդ օրերը եւ ինչպէ՞ս եկան այս անիծեալ օրերը:Ին՞չ էր ին յանցանքը:Ամբողջ կեանքի ընթացքին ,ինք պարկեշտօրէն աշխատած,իր բոլոր տուրքերը վճառած ,պարզ ու համեստ խանութպան մը եղած էր միշտ:
Ի՞նչ վատութիւն ըրած էր արդեօք այն անձերուն որոնք հիմա զինք կը չարչարէին,հեռացնելով զինք իր տունէն ,իր հարազատներէն ,իր անցեալէն :Եւ կարեւորագոյնն այն էր որ այսուհետեւ ինք պիտի կարենա՞ր վերադառնալ իր տունը ,պիտի կարենա՞ր դարձեալ միանալ իր հարազատներուն,պիտի կարենա՞ր գործ մը կազմել :Ի՞նչ պիտի ըլլային իր կինն ու զաւակները իր բացակայութեան ընթացքին:Ի՞նչպէս պիտի ապահովէին իրենց ապրուստը:Անիծե՛ալ ըլլային այս չարիքին կազմակերպիչները:Անոնք ինչպէ՛ս կրնային այսպիսի որոշում մը առնել եւ աքսորել զիրենք,առանց մտածելու իրենց ետին ձգած անպաշտպան մանուկները ,կիները,հիւանդներն ու ծերերը :
Կը մտածէր ահա.Ի՞նչ կ՛ուզէին դեռ իրմէ :Իր տունը ,խանութը ,իր հաւաքած քիչ մը դրամը,զոր տարիներ աշխատելով ու խնայելով կրցած էր հաւաքել ձեռքէն առած էին արդէն :Տակաւին ի՞նչ կ 'ուզէին իրմէ:Ի՞նչպէս ապստամբէր որու՞ գանգատէր ,որուն վրայ յարձակէր ու կոկորդը սեղմելով խեղդամահ ընէր այս անիրաւութեան վրեժը լուծելու համար :Ո'չ մէկ իրաւառու կար դիմացը,ո 'չ ոք կար կոկորդը սեղմելիք,Աստուծմէ զատ ո 'չ ոք կար որպէս ապաստան:Բայց կարծես Ան ալ երկար տարինէր առաջ լքած էր այս բազմաչարչար ազգը իր ճակատագրին հետ դէմ դիմաց:
Այդ տարի,բազմաթիւ ընտանիքներու նման ,Տէօքմէճեան ընտանիքի մէջ ալ Ծննդեան տխուր տօն մը ապրուած էր:Կարծես թէ ծնունդի տօն մը չէր ապրուածը այլ խաչելութիւն մը :Պարոն Հրանդին հորենական տունը,կարասիները եւ նոյնպէս խանութը ծախուած ու իրենք ապաստանած էին իր կնոչ Տիկին Սաթենիկի մօրը տունը,բայց նորէն ալ չէր յաջողած ապահովել իրմէ պահանջուած գումարը իբրեւ ունեւորութեան տուրք:
Հրանդ Տէօքմէճեան Աշգալէի սաստիկ ցուրտը իր երեսին վրայ զգաց երբ շոգեկառքի դռնէն դուրս ելաւ:Այդ պահուն անդրադարձաւ որ արցունքները երեսէն վար սայելով թրջած էին իր մօրուքը:Հազիւ քանի մը վայրկեան անցած էր որ Էրզրումի պաղ կլիմային վարժութիւն չունեցող իր մորդը արդէն իսկ ճաթիլ սկսած էր :Ականջներուն ու շրթներուն ճաթելու ատեն պատճառած ցաւը զգալի դարձած էր իր երեսին վրայ ու բարակ արիւն մը սկսած էր հոսիլ ճաթած մորդին ճեղքերէն դուրս:Հրանդ Տէօքմէճեան իր շալովը լաւ մը փաթթեց իր ականջներն ու քիթը ,բերանը,որպէսզի
պատսպարէր զանոնք ցուրտին սառեցուցիչ ազդեցութենէն:Դողդոջուն ոտքերով շոգեկառքին սանդուխներէն վար իջաւ եւ հետեւեցաւ աքսորեալներու խումբին:
Հեռուէն ժանտարմաները կը պոռային.

-Աքսորեալները այս կողմ արագ շարժեցէք եթէ չէք ուզէր սառիլ:

Իրենց խումբը շուրջ չորս հարիւր հոգիէ կը բաղկանար:Խումբը կայարանի առջեւի ճամբուն վրայ կարքի մտնելէ վերջ ժանտարմաներուն հրամանով սկսաւ քալել դէպի իրենց հաւաքավայրը:Ճամբու զոյգ կողմերը ,մարդու հասակի բարձրութեանբ ձիւնով ծածկուած էին:Մօտաւորապէս երկու ժամ քալելէ վերջ,հասան իրենց հաւաքավայրը եւ տեղաւորուեցան իրենց յատկուած մասնաբաժիններուն մէջ ,որոնք կը նմանէին զօրանոցներու սրահներուն եւ ամէն մէկ սրահի մէջ կը գտնուէր յիսուն մահճակալ:Այդ մահճակալներուն վրայ տեղաւորուած էին հին ու մաշած անկողիններ եւ մէկմէկ ծածկոցներ:Սրահին մէջտեղը վառարան մը կար ,բայց չէր վառեր,հետեւաբար ներսի ջերմութիւնը գրեթէ նոյնն էր դուրսի ջերմութեան հետ:Հրանդ Տէօքմէճեան նստաւ մահճակալին վրայ ու իր պայուսակը բացաւ:Պայուսակին մէջէն իր երեսին զարկաւ իր տան հոտը:
Հրանդ Տէօքմէճեան իր երեսը լաւ մը մխրճեց իր պայուսակին մէջ ու քանի մը անգամ խորունկ խորունկ շնչեց եւ անդրադարձաւ որ առաջին անգամն էր որ կը հեռանար իր տունէն:Իր կեանքի ամբողջ տեւողութեան ինք բնաւ չէր հեռացած իր տունէն ու իր թաղէն եւ ասիկա մեծ ցաւ կը պատճառէր իրեն:Սաստիկ կարօտը կը զգար իր ընտանիքին ,իր հարազատներուն եւ իր հօրենական տան որ այլեւս չէր պատկաներ իրէն :Կնոջը աղաղակը ականջներուն մէջ
կ'արձագանգէր տակաւին:
-Մարդ Աստուծոյ,քանի որ պիտի չկարենայիր վճառել պահանջուած ամբողջ տուրքը եւ աքսորի պիտի երթայիր,ինչու՞ ծախեցիր տունդ եւ մեզ անտուն թողուցիր:Իմ բոլոր ընկերուհիներուս ամուսինները իրենց տուները Թահսին էֆէնտիին վրայ անցուցէր են որպէսզի ձեռքերնէն չերթայ:Այսչափ տարիէ ի վեր կը ճանչնանք զինքը մեր թաղին մէջ եւ գիտենք թէ ան պարկեշտ ու պատուաւոր վաճառական մըն է :Իսկ դուն ամէն ինչ ծախեցիր,ձեռքդ բան մը չմնաց,ի՞նչ պիտի ընենք հիմա ,երկու զաւակներով մէջտեղը ձքեցիր մեզ:
Հրանդ Տէօքմէճեան խղճի խայթ մը կը զգար հիմա եւ կը մտածէր թէ իր կինը իրաւունք ունէր,բայց իրականութեան մէջ երկուքն ալ կը սխալէին,որովհետեւ Թահսին Էֆէնտի իրեն յանձնուած տուները երբեք իրենց տէրերուն ետ պիտի չվերադարձներ այլեւս :Ան օգտագործելով այդ դժնդակ պայմաններու մէջ գտնուող մարդոց կացութիւնը եւ անոնց իրեն հանդէպ ունեցած վստահութիւնը շահագործելով ,իր հարստութիւնը հարիւրապատիկ պիտի աւելցնէր քանի մը օրուայ մէջ:Այսպէսով պետութեան նպատակը մեծ յաջողութեանբ պիտի իրականանար,որն էր ոչ-իսլամներուն պատկանող բոլոր դրամագլուխը Իսլամներուն ձեռքը յանձնել:
Աքսորեալներէն ոմանք իրենց պայուսակներուն մէջ մնացած քանի մը կտոր հացն ու պանիրը հանած' ուտել սկսած էին :Բայց Հրանդ Տէօքմեճեան ախորժակ չունէր ուտելու:Կուրծքէն դէպի վեր բարձրաձող ճնշում մը կը զգար որ կոկորդը կը սեղմէր :Ջուրի ամանը բացաւ ու հազիւ քանի մը ումպ ջուր կրցաւ խմել:Բերանը պղինձի տարօրինակ համ մը կար ,թեթեւ սարսուռ մը անցուց ու կրնակին վրայ պաղ քրտինք մը զգաց:Պայուսակէն մաքուր սրբիչ մը առաւ ու երեսին տարաւ,սրբիչէն բուրող օճառի հոտը թոքերը քաշեց:Նոյն ճերմակ օճառի անուշ հոտն էր ան:Երբ իր տան մէջ գիշերները պարկելու ժամանակ գլուխը բարձին վրայ կը դնէր,նոյն անուշահոտութիւնն էր որ կը բուրէր :Հիմա եւս նոյն բանը կը պատահէր:Հրանդ Տէօքմեճեան սրբիչը գլխուն տագը փռեց ու գլուխը վրան դնելով երկարեցաւ անկողնին վրայ եւ աչքերը փակեց ու երազել սկսաւ :Ընդարձակ ցորենի արտի մը մէջ կը քալէր ,երեսին անոյշ զեփիւր մը կը փչէր :Հեռուն բլուրի մը վրայ իր մայրը եւ իր հայրը զինք իրենց քով կը կանչէին:
Յանկարծ դուռը բացուեցաւ եւ երեք ժանտարմաներ ներս մտան:Բոլոր աքսորեալները իրենց անկողնին գլուխը զինուորի պէս անշգարժ կեցած' գալիք հրամանին կը սպասէին:Անոնց մէջ միայն Հրանդ Տէօքմեճեանն է որ կը շարունակէր պառկիլ անկողնին վրայ անուշ ժպիտ մը իր դէմքին,առանց կարեւորութիւն տալու ժանտարմաներուն:Ան ո 'չ մէկ վախ ունէր այլեւս ,որովհետեւ ո 'չ ոք զինք կրնար չարչարել, ո'չ ոք իրեն կրնար ցաւ պատճառել,ո'չ ոք կրնար զինք վանդակապատի մը ետեւ բանտարկել ,կամ իր ոտկերը շղթայել:

Ան յաւիտենական ինքնիշխանութեան առանձնաշնորհումն էր որ կը վայելէր այլեւս:

Օշին Էլակէօզ

Մարմարա օրաթերթ
26 Դեկտեմբեր 2008

Իտալական երգիծանք

Փիէր Լուիճի Ֆանթին նիհար, կարճ հասակով ու ջղային կազմով Վենետիկցի փաստաբան մըն էր :Այդ օր ան Վերոնա աղաքի մէջ շատ կարեւոր դատաւարութիւն մը ունէր ,որուն վերջաւորութեան դատաւորը այլեւս իր վճռական որոշումը պիտի տար այդ դատաւարութեան մասին:Փիէր Լուիճի շոգեկառքի ժամանակացոյցը օը մը առաջուընէ ուսումնասիրած եւ տոմսակներն ալ ծախու առած էր արդէն ,որովհետեւ ան ին գործերը միշտ կանուխէն կարգադրել կը սիրէր ու կ'ատէր անակնկալները:
Վենետիկէն Վերոնա երթալու համար Միլանօ գացող շոգեկառքը պէտք է որ առնէր:Փիէր Լուիճի առաւօտ ժամը վեցին մեկնող շոգեկառքին համար տոմսակ առած էր ,որպէսզի ժամը եօթը քսան անցած Վերոնա հասնէր :Դատարանը ժամը իննին կը բացուէր ուրեմն ժամ մը եւ քառասուն վայրկեան պարապ ժամանակ ունէր ,որպէսզի Վերոնայի կայարանէն երթար դատարան որ քառորդ մը կը տեւէր:Ուրեմն շուրջ մէկուկէս ժամ առաջուընէ դատարան հասած պիտի ըլլար ,բայց խնդիր չէր ասիկա իրեն համար, որովհետեւ ինք միշտ կը նախընտրէր կանուխէն երթալ իր երթալիք տեղը ,քան թէ ուշ մնալ: Այս միջոցին դատարանին դիմացի սրճարանը սուրճ մը կը խմէր ու իր դատին պատկանող թղթածրարը դարձեալ աչքէ կրնար անցնել:Ըսեր էինք արդէն որ Փիէր Լուիճի անակնկալները չէր սիրեր:
Առաւօտ կանուխ արթնցաւ ,ածիլուեցաւ ,հագուեցաւ,նախաճաշը ըրաւ ,սուրճը խմեց ու շիտակ Վենետիկի Սանթա Լուչիա կայարանը գնաց ,զինք Վերոնա տանելիք շոգեկառքը գտաւ ու իր նստարանին գտնուած վակոնը մտաւ եւ իր տեղը նստաւ:Շուրջ քսան վայրկեան վերջ շոգեկառքը ցնցումով մը ճամբայ ելաւ ու սկսաւ յառաջանալ :
Փիէր Լուիճի թերթը բացաւ եւ կարդալ սկսաւ :Հազիւ տասը վայրկեան անցած էր որ պաշտօնեան իր գտնուած բաժանմունքը մտաւ ,որպէսզի ճամբորդներուն տոմսակները քննէ:Փիէր Լուիճի իր տոմսակը պաշտօնեային երկարեց ու հարցուց թէ շոգեկառքը ճիշտ ժամուն Վերոնա պիտի հասնէ՞ր արդէօք:
Պաշտօնեան շուարած պատասխանեց:
-Բայց Սինիոր այս շոգեկառքը Վերոնա չի կենար,ասիկա էքսփրէս շոգեկառք մըն է որ Վերոնայէն կ’անցնի բայց չի կենար :Ուրեմն դուք Պրեշիա պէտք է իչնէք եւ հակառակ ուղղութեամբ գացող շոգեկառքով մը երեք կայարան դէպի ետ ճամբորդէք :
Փիէր Լուիճի չէր կրնար հաւատալ պաշտօնեային ըսածին:Ինչպէ՞ս կրնար սխալած ըլլալ: Ինք քանի մը անգամ հաստատած էր տոմսակը գնած ժամանակ ,որ Վերոնա պիտի իգնէր շոգեկառքէն: Խելաքարած’ սկսաւ վիճաբանիլ պաշտօնեային հետ, բայց ընելիք բան չկար , քանի որ պաշտօնեան վճռական կը խօսէր:

- Սինիոր ,այս շոգեկառքը Վերոնա չի կենար ,պարապ տեղ մի’ վիճաբանիք ինծի հետ:
Ու կռնակը դառնալով դուրս ելաւ:
Բայց Փիէր Լուիճի հանգինտ մը իր տեղը նստելիք անձ մը չէր ու անմիջապէս տեղէն ցատկեց եւ պաշտօնեային ճամբան կրտելով ,ինքզինքէն ելած վիճակի մէջ ու Իտալացիի յատուկ ձեռքի ու մարմնի շարժումներով ,երբեմն լալով ու երբեմն աղաչելով , իր ամբողջ ճարպիկութիւնը մէջտեղ դրաւ ,որպէսզի պաշտօնեան ըմբռնէր կացութեան լրջութիւնը:
Մարդը ի վերջոյ հասկցաւ որ իր օձիկը պիտի չկարենայ ազատել, առաջարկեց միասին մեքենավարին երթալ ,որովհետեւ միայն ինքն էր որ կրնար հաւանաբար ճար մը գտնել: Փիէր Լուիճի շատ գոհ մնաց ու պաշտօնեային դիմաց երկրպաքութիւններ ընելով հազար անգամ շնորհակալութիւն յայտնեց :
Երբ մտան մեքենավարին սենեակը,ուրկէ շոգեկառքը կը կառաւարուէր, Փիէր Լուիճի դարձեալ իր բոլոր իտալացիի յատուկ ամբողջ ճարպիկութեամբ սկսաւ բացատրել իր մատնուած վիճակը ու կացութեան լրջութիւնը :Մեքենավարը տեսնելով մարդուն վիճակը, մեղքցաւ իրեն ու առաջարկ մը ըրաւ, ըսելով:
-Պարոն փաստաբան ,կը հասկնամ որ շատ լուրջ է ձեր կացութիւնը ,բայց այս շոգեկառքը չի կրնար կենալ Վերոնա,որովհետեւ եթէ կենայ այդ կայարանը, շոգեկառքի գիծին ամբողջ երթուդարձը կը խանգարուի:Բայց նկատի առնելով ձեր կացութիւնը ,հետեւեալ դիւրութիւնը կրնամ ընել միայն :Երբ հասնինք Վերոնա ,ես շագեկառքի արագութիւնը պիտի դանդաղեցնեմ եւ պիտի բերեմ այն արագութեան ,որ առանց շոգեկառքը կեցնելու դուք պիտի կարենաք վար ցատկել ու յետոյ ես ալ անմիջապէս պիտի արաքացնեմ շոգեկառքը :
Փիէր Լուիճի շատ ուրախացաւ ու հազար շնորհակալութիւն յայտնեց մեքենավարին որ զգուշացուցած էր զինքը:
Մեքենավարը յանձնարարութիւն մըն ալ ըրաւ Փիէր Լուիճիի:
-Միայն թէ երբ շոգեկառքէն վար ցատկէք,մի’փորձէք անմիջապէս կենալ, այլ շարունակեցէք նոյն արագութեամբ քիչ մը վազել շոգեկառքին ուղղութեամբ, ապա թէ ոչ ձեր քիթին բերնին վրայ վար կ’իյնաք:
Երբ շոգեկառքը հասաւ Վերոնայի կայարանը ,Փիէր Լուիճի պատրաստ էր արդէն դրան ետեւը ,իր քով ունենալով պաշտօնեան ,որ օգնական պիտի ըլլար իրեն ապրելիք այս արկածախնդրութեան մէջ:
Մեքենավարը շոգեկառքին արագութիւնը սկսաւ դանդաղեցնել եւ երբ հասան Վերոնայի կայարանը ,շոգեկառքը այլեւս բաւական դանդաղեցուցած էր իր ընթացքը : Պաշտօնեան շոգեկառքին դուռը բացաւ ,Փիէր Լուիճի իր պայուսակը ձեռքին յառաջացաւ դէպի դուռ , գայլ մը վար իջաւ շոգեկառքին սանդուխէն ու սկսաւ սպասել պաշտօնեային հրամանին ,որպէսզի վար ցատկէր:Շոգեկառքը այլեւս շատ դանդաղեցուցած էր իր արագութիւնը ու պաշտօնեան իր հրամանը տուաւ:

-Հիմա,պարոն ցատկեցէք'......

Ու Փիէր Լուիճի շոգեկառքէն վար ցատկեց ու երբ ոտքերը գետին դպան, մեքենավարին ազդարարութեան համաձայն, սկսաւ վազել դէպի նոյն ուղղութիւնը եւ նոյն արագութեամբ:
Մինջ այդ ,մեքենավարը զսպանակները ազատ ձգած էր արդէն ու շոգեկառքը սկսած էր արագանալ եւ իր ճամբան շարունակել:
Վակոնները մէկ մէկ սկսան փաստաբանին քովէն անցնիլ միշտ աւելի, արագ կերպով :Փիէր Լուիճի կամաց կամաց սկսած էր նուազեցնել իր արագութիւնը եւ այլեւս կենալու վրայ էր ու շատ ուրախ էր որ ձեւով մը կրցած էր հարթել խնդիրը:Ճիշտ այդ պահուն ,երբ ինք այլեւս կենալու վրայ էր ու վակոնները իր քովէն արագութեամբ կ’անցնէին եւ երբ վերջին վակոնն ալ իր քովէն կ’անցնէր ,այն վերջին վակոնին վերջին դուռը յանկարծ բացուեցաւ ,եկարահասակ յաղթանդամ մարդ մը մէկ ձեռքով վակոնին դռնէն կախուեցաւ ու միւս ձեռքով Փիէր Լուիճիին հագած հաստ վերարկուին օձիքէն բռնելուն պէս զայն իր ամբողջ ուժով վեր բարձրացնելով վակոնին մէջ առաւ:
Փիէր Լուիճի յաղթանդամ մարդուն ձեռքին մէջ պատին փակած եղածը ըմբռնել կաշխատէր:Մեծ ջանքերով եւ մեծ վտանք մը յանձն առնելով վար իջած շոգեկառքին մէջ կը գտնուէր դարձեալ ու շոգեկառքը այլեւս հասած էր իր սովորական արագութեան ու շատոնց լքած էր Վերոնայի կայարանը:
Մինջ Փիէր Լուիճի կը գտնուէր այդ մտածումներու մէջ ,զինքը շոգեկառքին մէջ առնող յաղթանդամ մարդը վակոնին դուռը գոցելով իր կողմը դարձաւ ,խնդալով ու իր ձեռքը կուրծքին զարնելով հպարտութեանբ ըսաւ.

-Սինիոր ,եթէ ես չըլլայի դուք այս շոգեկառքը փախցուցած պիտի ըլլայիք:


31 Հոկտենբեր 2008 Ուրբաթ
Մարմարա Օրաթերթ

Խղճին ձայնը

ijÙÁ ·Çß»ñáõ³Ý 11©00Ý ¿ñ£ Øûï³õáñ³å¿ë ų٠ÙÁ ³é³ç ÑÇõ³Ý¹³Ýáó¿Ý ïáõÝ í»ñ³¹³ñÓ³Í ¿ñ£ г½Çõ »ñÏáõ å³ï³é µ³Ý ÙÁ Ïñó³Í ¿ñ áõï»É »õ ÇÝÏ³Í ¿ñ µ³½Ï³ÃáéÇÝ Ù¿ç« áõųëå³é »õ ïËáõñ£ ²Ý ÙáõÃÁ ÏÁ ¹Çï¿ñ« ³é³Ýó µ³Ý ÙÁ Ùï³Í»Éáõ« ûñ»õë ÷áùñÇÏ ÉáÛë ÙÁ ÏÁ ÷Ýïé¿ñ ³Û¹ ÙÃáõû³Ý Ù¿ç£ ÐÇõ³Ý¹³ÝáóÇ Ëï³ó»³É ¹³ñÙ³ÝáõÙÇ µ³ÅÝÇÝ Ù¿ç Ùûï³õáñ³å¿ë ãáñë ³ÙÇë¿ Ç í»ñ ÝáÛÝ ï»ë³ñ³ÝÝ ¿ñ áñ ÏÁ ï»ëÝ¿ñ«»õ ³Û¹ ï»ë³ñ³ÝÁ ½ÇÝùÁ Ëáñ³å¿ë óÝó³Í ¿ñ£ àñù³Ý ³É ɳõ »õ ³ñ¹Ç³Ï³Ý ÁÉɳñ ÑÇõ³Ý¹³ÝáóÁ« ÑÇõ³Ý¹³ÝáóÇÝ Ëï³ó»³É ¹³ñÙ³ÝáõÙÇ µ³ÅÇÝÁ ϳñÍ»ë áõñÇß ³ß˳ñÑ ÙÁÝ ¿ñ£ ²ëÇϳ ÙÇçÇÝ Ï³Û³ñ³ÝÝ ÙÁÝ ¿ñ ³Ûë ³ß˳ñÑÇ »õ Û³õÇï»Ý³Ï³Ý ÙÇõë ³ß˳ñÑÇ ÙÇç»õ£ ÐáÝ« ¹³ñÙ³ÝáõÙÇ ï³Ï ·ïÝáõáÕ ÑÇõ³Ý¹Ý»ñáõÝ Ï»³ÝùÁ Ù³½Ç ûɿ ÙÁ ϳËáõ³Í ¿ñ£ ´áÉáñ ÑÇõ³Ý¹Ý»ñÁ Ù»ñÏ ¿ÇÝ Çñ»Ýó ³ÝÏáÕÝÇÝ Ù¿ç« ÙËñ×áõ³Í Ëáñ ùáõÝÇ ÙÁ Ù¿ç »õ ³ÝáÝù ϳñÍ»ë Çñ»Ýó ³Û¹ Ëáñ ùáõÝÇÝ Ù¿ç ÏÁ ë³Ï³ñÏ¿ÇÝ ¶³µñÇ¿É Ññ»ßï³Ï³å»ïÇÝ Ñ»ï Çñ»Ýó Ï»³ÝùÇÝ Ñ³Ù³ñ£ ²ÝáÝóÙ¿ áÙ³Ýù ûñ»õë åÇïÇ Ï³ñ»Ý³ÛÇÝ Ñ³Ùá½»É Ññ»ßï³Ï³å»ïÁ »õ í»ñëïÇÝ ³ñÃÝÝ³É Çñ»Ýó ٳѳóáõ ùáõÝ¿Ý« ÇëÏ áõñÇßÝ»ñ ³É Çñ»Ýó ³ãù»ñÁ åÇïÇ ÷³Ï¿ÇÝ Û³õ»ñÅûñ¿Ý« ëáõ·Ç Ù³ïÝ»Éáí Çñ»Ýó ѳñ³½³ïÝ»ñÁ£ ²Ûë í»ñçÇÝ ãáñë ³ÙÇëÝ»ñáõ ÁÝóóùÇÝ ³Ù¿Ý ³Ý·³Ù áñ ³Ûó»É³Í ¿ñ ÑÇõ³Ý¹³ÝáóÇ Ëï³ó»³É ¹³ñÙ³ÝáõÙÇ µ³ÅÇÝÁ« Çñ»Ý ³ÛÝå¿ë Ãáõ³Í ¿ñ áñ ÏÁ ·ïÝáõ¿ñ ëå³Ý¹³ÝáóÇ ÙÁ Ù¿ç£ ÐÇõ³Ý¹Ý»ñÁ« ³Û¹ óáõñï »õ Áݹ³ñÓ³Ï ë»Ý»³ÏÇÝ Ù¿ç« ùáí ùáíÇ å³éϳͫ ³ÝÏáÕÇÝÝ»ñáõÝ Ù¿ç µáÉáñáíÇÝ Ù»ñÏ áõ ³Ýß³ñÅ« ëå³Ý¹³ÝáóÇ Ù¿ç Ó»ËáõÝ¿Ý Ï³Ëáõ³Í ÙÇë»ñáõ ÏÁ ÝٳݿÇÝ£ ²Ûë ïËáõñ å³ïÏ»ñÁ ß³ï ³õ»ÉÇ Ûáõ½áõÙݳÉÇó ÏÁ ¹³éÝ³Û »ñµ ³Û¹ ³ÝÏáÕÇÝÝ»ñ¿Ý Ù¿ÏáõÝ Ù¿ç å³éÏáÕÁ Ù³ñ¹áõë Ù¿Ï Ñ³ñ³½³ïÝ ¿£ ²Ûëå¿ë« ³ÛÝ ëÇñ»ÉÇ áõ ï³ñÇùáï ÏÇÝÁ« áñ ÑÇÙ³ Ñá·»í³ñùÇ Ù¿ç ÏÁ å³éÏ¿ñ« í»ñçÇÝ ³Ý·³Ù ù³é³ëáõÝ ï³ñÇ ³é³ç ¿ñ áñ å³éÏ³Í ¿ñ ÑÇõ³Ý¹³ÝáóÇ ÙÁ Ù¿ç£ ´³Ûó ù³é³ëáõÝ ï³ñÇ ³é³ç ÑÇõ³Ý¹³Ýáó ÷á˳¹ñáõ³Í ¿ñ µ³Ëï³õáñáõ»Éáõ ѳٳñ Çñ ÙÇ³Ï ½³õÏÇÝ ÍÝáõݹáí£ àñù³Ý ï³ñµ»ñ ¿ñ å³ñ³·³Ý ³ÛÝ ³ï»Ý« áñù³Ý áõñ³Ë ¿ñ ³Ý »ñµ ³ÝÏáÕÝÇÝ Ù¿ç ÏÁ å³éÏ¿ñ« Çñ ³ñ·³Ý¹ÇÝ Ù¿ç áõݻݳÉáí Çñ ½³õ³ÏÁ£ ²ëÇϳ µáÉáñ ÁÝï³ÝÇùÝ»ñáõÝ ³Ù¿Ý¿Ý áõñ³Ë í³ÛñÏ»³ÝÝ ¿£ ØÇÝã¹»é ÑÇÙ³« Ù³ÛñÁ Ý»ñëÁ å³éÏ³Í ¿ñ ÏÇë³Ù»ñÏ íÇ׳ÏÇ Ù¿ç« ÇëÏ ½³õ³ÏÁ ¹áõñëÁ ÏÁ ëå³ë¿ñ µáÛÅ ùáÛñ»ñáõÝ Ù¿Ï ³ñïûÝáõû³Ý« áñå¿ë½Ç Ý»ñë ÙïÝ¿ñ áõ å³Ñ ÙÁ Ýëï¿ñ Çñ ÙûñÁ ëݳñÇÝ ùáí£ ²Ý ãáñë ³ÙÇë¿ Ç í»ñ ³Ù¿Ý ûñ ³Ûë ÝáÛÝ ½·³óáõÙÝ»ñÁ Ïþ³åñ¿ñ£ ØûñÁ ³éáÕç³Ï³Ý íÇ׳ÏÁ µÝ³õ ã¿ñ µ³ñ»É³õ»ñ« µÅÇßÏÝ»ñÁ á°ã Ù¿Ï ÛáÛë Ïáõï³ÛÇÝ Ñ³õ³Ý³Ï³Ý µ³ñ»É³õáõÙÇ ÙÁ Ù³ëÇÝ£ Æñ Ñá·»µ³Ý³Ï³Ý íÇ׳ÏÁ µáÉáñáíÇÝ Ë³Ý·³ñáõ³Í ¿ñ »õ ³Ù¿Ý ³Ý·³Ù áñ ïáõÝ ÏÁ í»ñ³¹³éݳñ« ÏÁ Ýëï¿ñ áõ ųٻñáí ÏÁ ݳۿñ ÙáõÃÇÝ Ù¿ç£ àãÇÝã ÏÁ Ùï³Í¿ñ« ÙïÇÏ ÏþÁÝ¿ñ ÙdzÛÝ ë»Ý»³ÏÇÝ ³ÝÓ³ÛÝáõÃÇõÝÁ£ ²Û¹ ³ÝÓ³ÛÝáõÃÇõÝÁ Û³ÝϳñÍ Ë½áõ»ó³õ Ñ»é³Ó³ÛÝÇ ½³Ý·áí© ëó÷»ó³õ£ ijÙÁ ·Çß»ñáõ³Ý 12©00Ý ¿ñ »õ ³Û¹ ųÙáõÝ áã Ù¿Ï¿ Ñ»é³Ó³ÛÝÇ ÏÁ ëå³ë¿ñ£ î¿ñ ²ëïáõ³Í« í»ñç³å¿ë åÇïÇ ëï³Ý³ñ ³ÛÝ ÉáõñÁ« áñáõÝ Ñ³Ù³ñ ³Ù¿Ý ûñ Ïþ³Õûÿñ ²ëïáõÍáÛ£ ²ëïáõ³Í Éë³Í ¿ñ ³ñ¹»ûù Çñ å³Õ³ï³ÝùÁ£ ì»ñóáõó Ñ»é³Ó³ÛÝÇÝ ÁÝϳÉáõãÁ« ³Ï³ÝçÇÝ Ùûï»óáõó£ êÇñïÁ ϳñÍ»ë åÇïÇ å³Ûÿñ ÏáõñÍùÇ í³Ý¹³ÏÇÝ Ù¿ç£ ä³ï³ë˳ݻó£ öÝïéáÕÁ ÑÇõ³Ý¹³ÝáóÇ Ëï³ó»³É ¹³ñÙ³ÝáõÙÇ µ³ÅÝÇ µáÛÅ ùáÛñ»ñ¿Ý Ù¿ÏÝ ¿ñ£

§´³ñÇ ·Çß»ñ« »ë Ëï³ó»³É µ³ÅÝÇ µáÛÅ ùáÛñ»ñ¿Ý »Ù« Ò»ñ ·ÉáõËÁ áÕç ÁÉɳ۫ Ò»ñ Ù³ÛñÁ ÑÇÝ· í³ÛñÏ»³Ý ³é³ç Çñ Ñá·ÇÝ ³õ³Ý¹»ó¦£

г½Çõ Ïñó³õ ßÝáñѳϳÉáõÃÇõÝ ÙÁ Û³ÛïÝ»É »õ ÁÝϳÉáõãÁ ï»ÕÁ ¹ñ³õ£ Ú³ÝϳñÍ Ã»Ã»õáõÃÇõÝ ÙÁ ½·³ó Çñ ³ÙµáÕç Ù³ñÙÝÇÝ Ù¿ç« áõë»ñÁ ûûõó³Í ¿ÇÝ« ÙÇïùÁ ÷ñÏáõ³Í ¿ñ »é»õ»÷áÕ Ñ³½³ñáõÙ¿Ï Ùï³ÍáõÙÝ»ñ¿Ý£ ²Ý¹áññáõÃÇõÝ ÙÁ ½·³ó Çñ ßáõñç£ ÊáñÑñ¹³Ïó»ó³õ Çñ ÏÝáç Ñ»ï« ³ÛÝáõÑ»ï»õ ·Ý³ó áõ å³éÏ»ó³õ£ âáñë ³ÙÇë¿ Ç í»ñ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù ÁÉɳÉáí ÙÇÝã»õ ³é³õûï ùݳó³õ ³ÝÁÝ¹Ñ³ï£ ²é³õûïáõÝ Ï³ÝáõË ³ñÃÝó³õ« ½·³ó áñ ѳݷã³Í ¿ñ ÿ° Ñá·Çáí« Ã¿ Ù³ñÙÝáí£ ²ÝÙÇç³å¿ë ·Ý³ó ÑÇõ³Ý¹³Ýáó« áñå¿ë½Ç ϳï³ñ¿ñ ÛáõÕ³ñϳõáñáõû³Ý Ó»õ³Ï»ñåáõÃÇõÝÝ»ñÁ£ ÚáõÕ³ñϳõáñáõû³Ý ûñÁ ϳñÍ»ë ëáõ·Ç ûñ ã¿ñ Çñ»Ý ѳٳñ« ïûÝ³Ï³Ý ½·³ÛÝáõÃÇõÝ ÙÁ ϳñ Çñ Ù¿ç« Çñ ÙûñÁ ù³ß³Í ï³é³å³ÝùÝ»ñÁ í»ñç³ó³Í ¿ÇÝ ³ÛÉ»õë »õ ³Û¹ å³ßï»ÉÇ ÏÇÝÁ í»ñç³å¿ë åÇïÇ Ñ³Ý·ã¿ñ ÑáÝ áõñÏ¿ »Ï³Í »Ýù µáÉáñë »õ áõñ ûñ ÙÁ åÇïÇ í»ñ³¹³éݳÝù ³ÛÝå³Ûٳݣ²Ýó³Ý ûñ»ñ áõ ß³µ³ÃÝ»ñ£ ø³é³ëáõÝùÁ ã¿ñ ϳï³ñáõ³Í« µ³Ûó ³é³õûï ÙÁÝ ³É Û³ÝϳñÍ ½·³ó áñ Çñ Ñá·ÇÝ ³ÛÉ»õë ³ÛÝù³Ý ûûõ ã¿ñ« áñù³Ý »Õ³Í ¿ñ Çñ ÙûñÁ Ù³Ñáõ³Ý ûñÁ£ Àݹѳϳé³ÏÁ ÑÇÙ³ ³ÝѳݷëïáõÃÇõÝ ÙÁ ·ñ³õ³Í ¿ñ Çñ ³ÙµáÕç Ý»ñ³ß˳ñÑÁ£ ¶Çß»ñÝ»ñÁ »ñµ ³ÝÏáÕÇÝ ÏÁ ÙïÝ¿ñ« ã¿ñ Ïñݳñ ùݳݳɣ ²ãù»ñÁ ÏÁ ïÝÏ¿ñ ³é³ëï³ÕÇÝ áõ ϳñÍ»ë ÏÁ Éë¿ñ Ó³ÛÝ ÙÁ« áñ ùáí¿Ý Çñ ³Ï³ÝçÇÝ ÏÁ ÷ë÷ë³ñ©

§²å»ñ³Ëï ½³õ³Ï« ¹áõÝ ùáõ Ùûñ¹ Ù»éÝÇÉÁ áõ½»óÇñ¦£

¬ à°ã« ÏÁ å³ï³ë˳ݿñ ³Ý µáÕáù»Éáí« »ë ÇÙ Ùûñë Ù»éÝÇÉÁ ãáõ½»óÇ£ ºë áõ½»óÇ áñ Ù³Ûñë ³½³ï»óÇ ï³é³å³ÝùÝ»ñ¿Ý£ ²ÙÇëÝ»ñ¿ Ç í»ñ ³Ýß³ñÅ ÏÁ å³éÏ¿ñ ³Ý« ϳåáõ³Í Ù»ù»Ý³Ý»ñáõ« áñáÝù ǵñ»õ ÿ ϻݹ³ÝÇ ÏÁ å³Ñ¿ÇÝ ½ÇÝùÁ£ سñÙÝÇÝ ³Ù¿Ý ÏáÕÙ¿Ý ËáÕáí³ÏÝ»ñ Ùï³Í ¿ÇÝ Ý»ñë« ÏáÏáñ¹Á ͳÏáõ³Í ¿ñ« ÑáÝÏ¿ ϳåáõ³Í ¿ñ ßÝã³éáõû³Ý Ù»ù»Ý³ÛÇÝ£ ¸áõÝ ùáíë ã¿Ç±ñ« ãï»ë³±ñ ¹áõÝ ³É« ãϳñ¹³±óÇñ ³ÛÝ ÃáõÕÃÇ ÏïáñÝ»ñÁ« áñáÝó íñ³Û Ë»Õ× Ù³ñÙÇÝÁ ß³ñáõÝ³Ï ÏÁ ·ñ¿ñ© §ÂáÕ¿ù ³ÛÉ»õë Ù»éÝÇÙ¦£ì»ñç»ñë µáÛÅ ùáÛñ»ñáõÝ Çñ áõųëå³é Ó»éù»ñáí ѳñáõ³ÍÝ»ñ ã¿ñ ï³±ñ« áñå¿ë½Ç ¹»Õ áõ ëÝáõݹ ãï³ÛÇÝ Çñ»Ý ³Û¹ ËáÕáí³ÏÝ»ñáõ ÙÇçáó³õ£ ¸áõÝ ³É ãï»ë³±ñ ³Ûë µáÉáñÁ£

´³Ûó Ç ½áõñ ÏÁ ç³Ý³ñ ѳÙá½»É Çñ ËÕ×Ç Ó³ÛÝÁ« áñ ß³ñáõÝ³Ï ÏÁ ÷ë÷ë³ñ ³Ï³ÝçÇÝ©

¬ §¸áõÝ ùáõ Ùûñ¹ Ù»éÝÇÉÁ áõ½»óÇñ¦£

²ÛÝáõÑ»ï»õ ï³ñûñÇÝ³Ï µ³Ý å³ï³Ñ»ó³õ£ êÏë³õ »ñ³Ýáõû³Ùµ áõ ݳ˳ÝÓáí ݳÛÇÉ µáÉáñ ³ÛÝ ³ÝÓ»ñáõÝ« áñáÝù ÏáõɳÛÇÝ áõ ÏþáÕµ³ÛÇÝ »ñµ Çñ»Ýó Ù¿Ï Ñ³ñ³½³ïÁ ÏÁ ÏáñëÝóÝ¿ÇÝ£ ²ÝáÝù ÏáõɳÛÇÝ ù³ÝÇ ÙÁ ûñ« ù³ÝÇ ÙÁ ß³µ³Ã« µ³Ûó Ç í»ñçáÛ ÏÁ ѳݷëï³Ý³ÛÇÝ« áñáíÑ»ï»õ å³ñå³Í ÏþÁÉɳÛÇÝ Çñ»Ýó ó³õÁ áõ ÏÁ í»ñ³¹³éݳÛÇÝ Çñ»Ýó µÝ³Ï³ÝáÝ Ï»³ÝùÇÝ« ÇëÏ ÇÝù ѳϳé³ÏÁ ³åñ³Í ¿ñ« ³é³çÇÝ ûñÁ ã¿ñ ɳó³Í »õ ÑÇÙ³ ÏÁ ëÏë¿ñ ɳɫ ÏÁ ëÏë¿ñ Ñ»Ï»Ï³É ³Ù¿Ý ³Ý·³Ù áñ ÏÁ ÛÇß¿ñ Çñ Ù³ÛñÁ£

ÐÇÙ³« áñù³±Ý åÇïÇ ëå³ë¿ñ ³ñ¹»ûù« áñå¿ë½Ç ÇÝù ³É ѳßïáõ»ñ Çñ ËÕ×ÇÝ Ó³ÛÝÇÝ Ñ»ï£ Æñ ËÇÕ×Á Ç í»ñçáÛ åÇïÇ Ñ³Ù³Ï»ñå¿ñ« åÇïÇ ¹³¹ñ¿ñ ½ÇÝùÁ ï³Ýç»É¿£ ´³Ûó »±ñµ£

ÐÇÙ³ ·Çß»ñÝ»ñÁ ¹³ñÓ»³É ÏÁ Ýëï¿ñ áõ ÏÁ ݳۿñ ÙáõÃÇÝ« ç³Ý³Éáí ÉáÛë ÙÁ ï»ëÝ»É ³Û¹ ÙÃáõû³Ý Ù¿ç

Օշին Էլակէօզ

Մարմարա Օրաթերթ

Ճակատագրի Ստօր Խաղերէն Մէկը

ê³ëïÇÏ ÷áÃáñÏáï ûñ ÙÁÝ ¿ñ áõ ï»Õ³ï³ñ³÷ Ïþ³ÝÓñ»õ¿ñ« ÇëÏ û¹Á ß³ï óáõñï ¿ñ£ سñ¹Á í»ñ³ñÏáõÇÝ ûÓÇùÁ í»ñ ¹³ñÓáõó³Í ³ñ³· ù³É»ñáí ÏÁ Û³é³ç³Ý³ñ£ àïù»ñÁ ËËáõÙ »Õ³Í ¿ÇÝ« ÇëÏ ï³µ³ïÁ ÙÇÝã»õ ÍáõÝÏ»ñÁ ó÷¬Ã³ó ¿ñ áõ ѳ·³Í ѳëï µáõñ¹¿ í»ñ³ñÏáõÝ ³É ³ÝÓñ»õ³çáõñÁ Çñ Ù¿ç ÍÍ»Éáí ³õ»ÉÇ Í³Ýñ³ó³Í ¿ñ áõë»ñáõÝ íñ³Û£ ¼ûñ³õáñ ÑáíÁ ³Ý¹ÇÙ³¹ñ»ÉÇ ÏÁ ¹³ñÓÝ¿ñ ³ÝÓñ»õÇÝ ë³ëïÏáõÃÇõÝÁ£ Ö³ÙµáõÝ íñ³Û ·ïÝáõáÕ ÑÇÝ áõ ÏÇë³Ùáõà ϳå»É³Ý»ñ¿Ý Ù¿ÏáõÝ ¹éÝ¿Ý Ý»ñë Ùï³õ£ú¹ÇÝ Ù¿ç á·»ÉÇó ÁÙå»ÉÇÇ »õ Í˳ËáïÇ Í³Ýñ Ñáï ϳñ£ γå»É³Ý ·ñ»Ã¿ å³ñ³å ¿ñ ³Û¹ å³ÑáõÝ« µ³Ûó ïñáõ³Í ÁÉɳÉáí áñ ɳõ ã¿ñ û¹³÷áËáõ³Í« Í˳ËáïÇÝ ûñ»ñ¿ Ç í»ñ Ùݳó³Í ÑáïÁ ³°É ³õ»ÉÇ ·³ñß»ÉÇ ÙÃÝáÉáñï ëï»ÕÍ³Í ¿ñ ë»Ý»³ÏÇÝ Ù¿ç£ Ø³ñ¹áõÝ Ñá·»Ï³Ý íÇ׳ÏÁ ³ÛÝù³Ý ͳÝñ ¿ñ« áñ ¹éÝ¿Ý Ý»ñë Ùï³Í å³ÑáõÝ Çñ ¹¿ÙùÇÝ ½³ñÝáÕ ³Û¹ ï³ù áõ ·³ñß»ÉÇ û¹Ý ³Ý·³Ù Ññ³åáõñÇã Ãáõ»ó³õ Çñ»Ý£ Üëï³õ ÑÇÝ ë»Õ³ÝÝ»ñ¿Ý Ù¿ÏáõÝ ßáõñç£ ¶³õ³Ã ÙÁ ·ÇÝÇ ³åëåñ»ó áõ ëÏë³õ ßáõñçµáÉáñÁ ¹Çï»É£ ¼ÇÝùÁ ׳ÝãóáÕ Ï³±ñ ³ñ¹»ûù£ êå³ë»³ÏÁ ·ÇÝÇÝ µ»ñ³õ« Ù³ñ¹Á ·ñå³Ý¿Ý ѳݻó ëÇϳéÇ ïáõ÷Á »õ ѳï ÙÁ ßñÃáõÝùÝ»ñáõÝ Ù¿ç ï»Õ³õáñ»Éáí« í³é»ó áõ ËáñáõÝÏ ßáõÝã ÙÁ ù³ß»ó£ ÆëÏáÛÝ Ý³Û»ó³õ ëÇϳéÇ ïáõ÷ÇÝ« áñáõÝ íñ³Û ·ñáõ³Í ¿ñ Ñ»ï»õ»³ÉÁ© §ÌË»ÉÁ ÏÁ ëå³ÝÝ¿¦£ ƯÝã ³åáõß ·ñáõÃÇõÝ« Ùï³Í»ó£ ØdzÛÝ ÍË»±ÉÝ ¿ñ áñ ÏÁ ëå³ÝÝ¿ñ£ ÆÝù DZÝã Áñ³Í ¿ñ ų٠ÙÁ ³é³ç« »ñµ ·áñÍ¿Ý ëáíáñ³Ï³Ý¿Ý ϳÝáõË í»ñ³¹³éݳÉáí ïáõÝÁ ï»ë³Í ¿ñ áñ Çñ ÏÇÝÁ Çñ»Ý ÏÁ ¹³õ³×³Ý¿ñ áõñÇß Ù³ñ¹áõ ÙÁ Ñ»ï£ ²Ûá°« ³ïñ׳ݳÏÁ ¹áõñë ѳݻÉáí µáÉáñ ÷³Ù÷áõßïÝ»ñÁ å³ñå³Í ¿ñ Çñ ÏÝáç áõ ëÇñ³Ñ³ñÇÝ Ù»ñÏ Ù³ñÙÇÝÝ»ñáõÝ íñ³Û« ϳñÙÇñ Íáíáõ ÙÁ í»ñ³Í»Éáí ×»ñÙ³Ï ë³õ³ÝÁ£ ØdzÛÝ ÍË»±ÉÝ ¿ áñ ÏÁ ëå³ÝÝ¿« Ùï³Í»ó ¹³ñÓ»³É áõ ³Ý·³Ù ÙÁ »õë ϳñ¹³ó ëÇϳéÇ ïáõ÷ÇÝ íñ³ÛÇ ·ñáõÃÇõÝÁ© §ÌË»ÉÁ ÏÁ ëå³ÝÝ¿¦£ ºñ³Ýǯ ÿ ³Û¹å¿ë ÁÉɳñ£ îáõ÷ÇÝ Ù¿çÇ µáÉáñ ëÇϳéÝ»ñÁ Ù»Í Ñ³×áÛùáí åÇïÇ ÍË¿ñ ³Û¹ å³ÑáõÝ« »Ã¿ íëï³Ñ ÁÉɳñ áñ ³Û¹å¿ë åÇïÇ Ï³ñ»Ý³ñ í»ñç ï³É Çñ Ï»³ÝùÇÝ£ êáõï ¿ñ ³Û¹ ·ñáõÃÇõÝÁ« áñáíÑ»ï»õ ÇÝù ùë³Ý»ñ»ù ï³ñÇÝ»ñ¿ Ç í»ñ ûñÁ »ñÏáõ ïáõ÷ ëÇϳé ÏÁ ÍË¿ñ áõ ¹»é ã¿ñ Ù»é³Í« µ³Ûó ų٠ÙÁ ³é³ç« ï³ëÁ »ñÏí³ÛñÏ»³ÝÇ Ù¿ç »ñÏáõ Ñá·Ç ëå³ÝÝáõ³Í ¿ÇÝ Çñ ÏáÕÙ¿ »õ ³ÝáÝóÙ¿ ·áÝ¿ Çñ ÏáÕ³ÏÇóÁ ÝáÛÝÇëÏ ã¿ñ ÍË»ñ£ ¶ÇÝÇÇÝ ¹ñ³ÙÁ í׳ñ»ó áõ ϳå»É³Û¿Ý ¹áõñë »É³õ£ ²ÝÓñ»õÁ ¹³¹ñ³Í ¿ñ£ ²ÝÓñ»õÇ çáõñáí Û³·»ó³Í ÑáÕÇ ³Ýáõß Ñáï ÙÁ å³ï³Í ¿ñ û¹Á£ سñ¹Á ËáñáõÝÏ ËáñáõÝÏ Çñ Ãáù»ñÁ É»óáõó ³Û¹ û¹áí£ Ø³ùáõñ áõ óñÙ û¹Ý ³Ý·³Ù ã¿ñ Ïñó³Í Çñ ùÇÃÇÝ Ù¿ç ·ïÝáõáÕ í³éû¹Ç ÏÍáõ ÑáïÁ ³ÝÑ»ï³óݻɫ ϳñÍ»ë ÿ ³Û¹ ÑáïÁ á°ã ÿ Çñ ùÇÃÇÝ Ù¿ç ÏÁ ·ïÝáõ¿ñ« ³ÛÉ áõÕ»ÕÇÝ Ù¿ç£Ø³ñ¹Á Û³Ùñ³ù³ÛÉ Û³é³ç³ó³õ ¹¿åÇ ³Ù³ÛÇ ÷áÕáóÝ»ñÁ« áñå¿ë½Ç ã׳Ýãóáõ¿ñ£ à±õñ åÇïÇ »ñóñ ã¿ñ ·Çï»ñ© ³ÛÉ»õë Ù³ñ¹³ëå³Ý ÙÁÝ ¿ñ« í»ñç ïáõ³Í ¿ñ »ñÏáõ Ï»³ÝùÇ« ³é³Ýó ÇëÏ ËÕ×Ç Ë³Ûà ÙÁ ½·³Éáõ£ ´³Ûó ÇÝãá±õ ËÕ×Ç Ë³Ûà áõݻݳñ« ÇÝù Çñ³õ³óÇ ¿ñ« ÏÇÝÁ ¹³õ³×³Ý³Í ¿ñ Çñ»Ý« áõëïÇ ÇÝù ³É Çñ å³ïÇõÁ ÷ñÏ³Í ¿ñ£ Ú³Ýó³õáñÁ ³Ýá°Ýù ¿ÇÝ£ ƱÝã åÇïÇ ÁÝ¿ñ ÑÇÙ³« á±õñ åÇïÇ ³ÝóÁÝ¿ñ ·Çß»ñÁ£ Æñ ÑáÙ³ÝáõÑÇÇÝ ïáõÝÝ ³É ã¿ñ Ïñݳñ »ñóɫ áñáíÑ»ï»õ Ïñݳñ å³ï³ÑÇÉ áñ áëïÇϳÝÝ»ñÁ ³Û¹ ïáõÝÝ ³É Ëáõ½³ñÏ¿ÇÝ£ ²Ûá°« ÇÝù ³É ³ÝÙ»Õ ã¿ñ µáÉáñáíÇÝ« ÇÝùÝ ³É ÑáÙ³ÝáõÑÇ ÙÁ áõÝ¿ñ« áõñ»ÙÝ Çñ ÏÇÝÁ ß³ï ³É ³ÝÇñ³õ ã¿ñ Çñ ¹³õ³×³Ýáõû³Ý Ù¿ç£ Â»ñ»õë Ïñݳñ å³ï³ÑÇÉ áñ ÇñÙ¿ íñ¿Å ÉáõÍ»Éáõ ѳٳñ ¿ñ áñ ¹³õ³×³Ý³Í ¿ñ« ³Ý¹ñ³¹³éݳÉáí áñ ³ÙáõëÇÝÁ ÑáÙ³ÝáõÑÇ ÙÁ áõÝ¿ñ£ î³ëÝÁãáñë ï³ñÇ¿ Ç í»ñ« »ñç³ÝÇÏ ³ÙáõëÝáõÃÇõÝ ÙÁ áõÝ¿ÇÝ« Çñ ÏÇÝÁ ÙÇßï ³½ÝÇõ« å³ñÏ»ßï áõ å³ïáõ³õáñ ÏÇÝ ÙÁ »Õ³Í ¿ñ£ à°ã Ù¿Ï Ñ³õ³Ý³Ï³ÝáõÃÇõÝ Ï³ñ ÿ ûñ ÙÁ ÏÇÝÁ Ïñݳñ ¹³õ³×³Ý»É Çñ»Ý£ ´³Ûó ÇÝù ɳõ ·Çï¿ñ£ ¶Çï¿ñ áñ Ç°Ýù ¿ñ ³Û¹ µáÉáñ å³ï³Ñ³ñÝ»ñáõÝ ÙÇ³Ï å³ï³ë˳ݳïáõÝ« áñáíÑ»ï»õ ã¿ñ Ïñó³Í Çñ ³ÝÓÇÝ ï¿ñ ÁÉɳɣسñ¹Á ³Ûë Ùï³ÍáõÙÝ»ñáí ˳ݷ³ñáõ³Í »õ ËÙ³Í ·ÇÝÇÇÝ ÃáõÉóÝáÕ ³½¹»óáõû³Ý ï³Ï ù³É³Í ³ï»Ý« ãï»ë³õ Çñ ³éç»õÇ ÷áëÁ »õ Ù¿çÁ ÇÝϳõ£ öáëÝ ³ÛÝù³Ý ËáñáõÝÏ ¿ñ áñ ϳñÍ»ë ÿ Û³ï³Ï ãáõÝ¿ñ£ سñ¹Á å³ñ³åáõû³Ý Ù¿ç ÏÁ ·Éáñ¿ñ áõ ÏÁ ·Éáñ¿ñ© í»ñç ãáõÝ¿ñ ³Ûë ³ÝÇÍ»³É ÷áëÁ£ γñÍ»ë ÿ ÇÝÏ³Í ÁÉɳñ á°ã ÿ ÷áëÇ ÙÁ Ù¿ç« ³ÛÉ Ñ³ñÇõñ Û³ñϳÝÇ ß¿ÝùÇ ÙÁ ï³ÝÇùÝ Ç í³ñ£ ä³ñ³åáõû³Ý Ù¿ç ·Éáñ»ÉáõÝ Ñ»ï ³éÁÝûñ« ß³ñųÝϳñÇ »ñÇ½Ç ÙÁ å¿ë Ù³ñ¹áõÝ ³ãù»ñáõÝ ³éç»õ ïáÕ³Ýó»óÇÝ í»ñçÇÝ »ñÏáõ ųÙáõ³Ý ³åñáõÙÝ»ñÁ£ Æñ ÏÇÝÁ« ³Û¹ ³ÝͳÝûà ³ÝÓÝ áõ ³ÝáÝó ³ñÇõÝÉáõ³Û Ù³ñÙÇÝÝ»ñÁ£ Ú³ÝϳñÍ ï»Õ¿Ý ó³ïù»ó ³ñÇõݬùñïÇÝùÇ Ù¿ç£ Üëï³Í ¿ñ Çñ ³ÝÏáÕÝÇÝ íñ³Û£ ²ç ÏáÕÙÁ ݳۻó³õ áõ ï»ë³õ áñ ÏÇÝÁ ÏÁ ùݳݳñ ÙßÇϬÙßÇÏ£ ²Ý¹ñ³¹³ñÓ³õ áñ ÙÕÓ³õ³Ýç ÙÁÝ ¿ñ Çñ ³åñ³ÍÁ£ ÊáñáõÝÏ ßáõÝã ÙÁ ù³ß»ó« ·ÉáõËÁ µ³ñÓÇÝ íñ³Û ¹ñ³õ ¹³ñÓ»³É« µ³Ûó ãÏñó³õ ùݳݳɣ ²ñ»õ³Í³·Á ¹Çï»ó« Û»ïáÛ Å³Ù ÙÁÝ ³É Ùݳó ³ÝÏáÕÝÇÝ Ù¿ç« Ùï³Í»Éáí Çñ ³åñ³Í ÙÕÓ³õ³ÝçÇÝ Ù³ëÇÝ£ ì³ÛñÏ»³ÝÝ»ñÁ ³Ýó³Ý áõ ³Ý »É³õ« ³ÍÇÉáõ»ó³õ« ѳ·áõ»ó³õ áõ ·áñÍÇ ·Ý³ó« ³é³Ýó Ý³Ë³×³ß ÁÝ»Éáõ£ ÎÇÝÁ Çñ»Ý Ý³Ë³×³ß å³ïñ³ëï»Éáõ ѳٳñ ³ÝÏáÕÝ¿Ý »ÉÉ»É áõ½³Í ¿ñ« µ³Ûó ÇÝù Ù»ñÅ³Í ¿ñ Áë»Éáí ÿ ³Ûëûñ ³õ»ÉÇ Ï³ÝáõË¿Ý ·áñÍÇ å¿ïù ¿ »ñóñ« áñáíÑ»ï»õ ϳñ»õáñ ÅáÕáí ÙÁ áõÝ¿ÇÝ£²ÙµáÕç ûñÁ ãÏñó³õ ³ß˳ïÇÉ£ Ê»ÉùÁ ¹»é ÑáÝ ¿ñ« Çñ ï»ë³Í ÙÕÓ³õ³ÝçÇÝ íñ³Û£ οëûñÇÝ ïÝûñ¿Ý¿Ý ³ñïûÝáõÃÇõÝ ³éÝ»Éáí« Ï³ÝáõË »É³õ ·áñÍ¿Ý£ ²ÝÙÇç³å¿ë ·Ý³ó Çñ ·áñͳï³Ý ¹ÇÙ³ó ·ïÝáõáÕ Ñ»é³Ó³ÛÝÇ ËóÇÏÁ« å³Ñ ÙÁ ·ñå³ÝÝ»ñÁ Ëáõ½³ñÏ»ó« áñå¿ë½Ç ·ïÝ¿ñ ÃáõÕÃÇ ³ÛÝ ÏïáñÁ« áñáõÝ íñ³Û Ñ»é³Ó³ÛÝÇ ÃÇõ ÙÁ ·ñ³Í ¿ñ »ñÏáõ ûñ ³é³ç£ ÂÇõÁ ï³Ï³õÇÝ ·áó ã¿ñ ëáñí³Í« áñáíÑ»ï»õ ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù ¿ñ áñ ÏÁ Ñ»é³Ó³ÛÝ¿ñ ³Û¹ ÃÇõÇÝ£ ²Û¹ ÃÇõÁ ÏÁ å³ïϳݿñ ·»ÕáõÑÇÇ ÙÁ« áñáõÝ Ñ»ï ͳÝûóó³Í ¿ñ »ñÏáõ ûñ ³é³ç« »ñµ ·Çñù ÙÁ ·Ý»Éáõ ѳٳñ ·ñ³í³×³éÇ ÙÁ ·³ó³Í ¿ñ£ ¶ÇñùÇÝ ³ñÅ¿ùÁ í׳ñ»Éáõ å³ÑáõÝ ¿ñ áñ ï»ë³Í ¿ñ ³Û¹ ÏÇÝÁ£ Ü³Ë Ï³ñ׳ï»õ Ëûë³ÏóáõÃÇõÝ ÙÁ áõÝ»ó³Í ¿ÇÝ Çñ³ñáõ Ñ»ï£ ÎÇÝÁ Ù³Ýñáõù ¹ñ³Ù ãáõÝ¿ñ« ÇëÏ ÇÝù ÏÝáç ¹ñ³ÙÁ Ù³Ýñ»Éáõ å³ïñ³ëï³Ï³ÙáõÃÇõÝ Û³ÛïÝ³Í ¿ñ£Ú»ïáÛ ³Ý¹ñ³¹³ñÓ³Í ¿ñ áñ ÏÇÝÁ ã¿ñ Ù»ÏÝ³Í ·ñ³Ë³ÝáõÃ¿Ý áõ ¹ÇïáõÙݳõáñ Ï»ñåáí ù³ÛÉ»ñÁ ÏÁ ¹³Ý¹³Õ»óÝ¿ñ« áñå¿ë½Ç ÙdzëÇÝ »ÉÉ¿ÇÝ ÑáÝÏ¿£ ²Û¹ ³ÝͳÝûà ÏÇÝÁ Ý³Ë ÇÝù½ÇÝù ͳÝûóóáõó³Í ¿ñ« ÇëÏ Û»ïáÛ ÙdzëÇÝ ëáõñ× ËÙ³Í ¿ÇÝ ëñ׳ñ³ÝÇ ÙÁ Ù¿ç£ àõß³¹ñáõû³Ùµ áõëáõÙݳëÇñ³Í ¿ñ ÏÇÝÁ£ ²ñ»õ³·áÛÝ Ù³½»ñáí« Ë³Å³ãáõÇ ·»Õ»óÇÏ áõ Ññ³åáõñÇã ÏÇÝ ÙÁÝ ¿ñ »õ ï³ñûñÇݳÏÝ ³ÛÝ ¿ñ áñ Ç°Ýù ã¿ñ áñ ÏÁ ¹³ñå³ë¿ñ ÏÝáç« ³ÛÉ Ñ³Ï³é³ÏÝ ¿ñ áñ ÏÁ å³ï³Ñ¿ñ£ ƯÝã µ³ñÇ Ñ³Ý¹ÇåáõÙ« ǯÝã µ³Ëï£ Ø»Ïݻɿ ³é³ç ÏÇÝÁ Çñ ï³Ý Ñ»é³Ó³ÛÝÇÝ ÃÇõÁ ·ñ³Í ¿ñ ÃáõÕÃÇ ÙÁ íñ³Û »õ Çñ»Ý Û³ÝÓÝ³Í ¿ñ áñå¿ë½Ç Ñ»é³Ó³ÛÝ¿ñ£ лé³Ó³ÛÝÇÝ ½³Ý·Á ѳ½Çõ »ñ»ù ³Ý·³Ù ÑÝã»ó« »ñµ ¹ÇÙ³óÇ ÏáÕÙ¿Ý Ñ»é³Ó³ÛÝÁ µ³óáõ»ó³õ áõ Ù³ñ¹Á ÁÝϳÉáõãÇ Ù¿ç¿Ý Éë»ó ÏÝáç Ññ³åáõñÇã Ó³ÛÝÁ£ ä³Ñ ÙÁ ë³ñëé³ó« áñáíÑ»ï»õ ÏÇÝÁ ß³ï ·ñ³õÇã Ó³ÛÝáí ÙÁ ÏÁ Ëûë¿ñ£
¬ ²Éû°©©©
¬ ´³ñ»õ« »ë »Ù©©©
¬ ƱÝã »Õ³õ« ãÏñó³ñ ѳٵ»ñ»É ÙÇÝã»õ ÇñÇÏáõÝ« ³ÛÝå¿ë 㿱©©©
¬ öÝïé»óÇ áñå¿ë½Ç Áë»Ù ÿ åÇïÇ ãϳñ»Ý³Ýù ï»ëÝáõÇÉ ³Ûëûñ£
¬ ȳõ« áõñ»ÙÝ í³ÕÁ©©©£
¬ à°ã« ³ÛÉ»õë »ñµ»ù£

ÀÝϳÉáõãÁ ï»ÕÁ ¹ñ³õ« ËáñáõÝÏ ßáõÝã ÙÁ ù³ß»ó£ γñÍ»ë ÿ Ù»Í µ»é ÙÁ å³Ïë³Í ¿ñ íñ³Û¿Ý£ ÀÝϳÉáõãÁ ¹³ñÓ»³É ³é³õ áõ ¹³ñÓáõó áõñÇß ÃÇõ ÙÁ« ½áñ ³Ý·Çñ ·Çï¿ñ£ Æñ ÏÝáç ß³ï ëÇñ³Í Ù¿Ï ×³ß³ñ³ÝÇÝ ÃÇõÝ ¿ñ ³ïÇϳ£ ֳ߳ñ³ÝÁ ÏÁ ·ïÝáõ¿ñ Íáí³Ñ³Û»³ó í³Ûñ ÙÁ »õ ÑáÝ ß³ï Ñ³Ù»Õ áõ ׳߳ϳõáñ áõï»ÉÇùÝ»ñ ÏÁ Ññ³Ùóáõ¿ÇÝ Û³×³Ëáñ¹Ý»ñáõÝ£ ÆÝù ÙdzÛÝ Û³ïáõÏ ûñ»ñáõ ¿ áñ ÑáÝ Ïþ»ñóñ ÏÝáçÁ Ñ»ï« áñáíÑ»ï»õ ëáõÕ ×³ß³ñ³Ý ÙÁÝ ¿ñ« ë³Ï³ÛÝ Çñ »õ Çñ ÏÝáç ѳٳñ ÇÙ³ëï³ÉÇó í³Ûñ ÙÁÝ ¿ñ£ Æñ»Ýù ³é³çÇÝ ³Ý·³Ù ³Û¹ ׳߳ñ³ÝÇÝ Ù¿°ç ¿ áñ ÙdzëÇÝ ×³ß³Í ¿ÇÝ »õ Ñá°Ý ¿ñ áñ ÇÝù ³ÙáõëÝáõû³Ý ³é³ç³ñÏ Áñ³Í ¿ñ Çñ ÏÝáç£ ÆëÏ ³Ûë ûñÁ Û³ïáõÏ ÇÙ³ëï ÙÁ áõÝ¿ñ Çñ»Ý ѳٳñ« ÿ»õ Çñ»Ýó ³ÙáõëÝáõû³Ý ï³ñ»¹³ñÓÁ ã¿ñ« ë³Ï³ÛÝ Ù³ñ¹áõÝ Ñ³Ù³ñ Çñ»Ýó ³ÙáõëÝáõû³Ý ÷ñÏáõ³Í ûñÝ ¿ñ« ³Û¹ å³ï׳éáí ³É »ñÏáõ Ñá·ÇÝáó ë»Õ³Ý ÙÁ ½³ï»É ïáõ³õ ·Çß»ñáõ³Û ׳ßÇ Ñ³Ù³ñ£´³õ³ñ³ñáõ³Í ëÇñïáí ¹áõñë »É³õ Ñ»é³Ó³ÛÝÇ ËóÇÏ¿Ý« óùëÇ ÙÁ Ýëï³õ áõ ïáõÝ ·Ý³ó£ ²Û¹ ųÙáõÝ »ñûõ»ÏÁ Ë×áÕáõ³Í ¿ñ áõ ׳ٵ³Ý»ñÝ ³É µ³ó ¿ÇÝ« áõëïÇ ù³ÝÇ ÙÁ í³ÛñÏ»³Ý í»ñç ѳë³õ Çñ»Ýó µÝ³Ï³Í óճٳëÁ£ ³ùëÇ¿Ý Çç³õ« ùáíÇ Í³Õϳí³×³é¿Ý ÷áõÝç ÙÁ ϳñÙÇñ ٻ˳ÏÝ»ñ ·Ý»ó« áñáíÑ»ï»õ ÏÇÝÁ ß³ï ÏÁ ëÇñ¿ñ ³Û¹ ͳÕÇÏÁ£ Ú»ïáÛ ¹¿åÇ ïáõÝ ÷áõóó« ѳٵ»ñáõÃÇõÝ ãáõÝ»ó³õ í»ñ»É³ÏÇÝ ëå³ë»Éáõ áõ ë³Ý¹áõËÝ»ñ¿Ý í»ñ í³½»ó£ ²ÝÓ³ÛÝ µ³ó³õ ¹áõéÁ« ³Ý³ÏÝÏ³É ÙÁ ÁÝ»Éáõ ѳٳñ Çñ ÏáÕ³ÏóÇÝ£ ê³Ï³ÛÝ Ý»ñë¿Ý ³Ûñ Ù³ñ¹áõ ÙÁ Ó³ÛÝÁ Éë»ó£ §Ú³ÏáµÝ ¿¦ ËáñÑ»ó³õ« Çñ ³Ý»ñÓ³·Á£ ƯÝã ·¿ß ѳݹÇåáõÙ« ³ÙµáÕç Íñ³·ÇñÁ åÇïÇ Ë³Ý·³ñáõ¿ñ£ à±õñÏ¿ »É³õ ³Ûë Ù³ñ¹Á« Áë³õ ÇÝùÝÇñ»Ý£ ´³Ûó Û³ÝϳñÍ ³Ý¹ñ³¹³ñÓ³õ ÿ Ú³ÏáµÇ Ó³ÛÝÁ ã¿ñ ³ïÇϳ »õ Ó³ÛÝÁ Çñ»Ýó ÝÝç³ë»Ý»³Ï¿Ý Ïáõ·³ñ£ ²ÝÓ³Ûݬ³ÝßßáõÏ Ùûï»ó³õ Çñ»Ýó ë»Ý»³ÏÇÝ« áñáõÝ ¹áõéÁ ÏÇë³µ³ó ¿ñ£ ¸ñ³Ý Ùûï»Ý³Éáí ë³Ï³ÛÝ ß³Ýóѳñ Ùݳó å³ñ½áõ³Í ï»ë³ñ³ÝÇÝ ¹ÇÙ³ó£ ²ÝͳÝûà ٳñ¹ ÙÁ ϳñ Çñ ³ÝÏáÕÝÇÝ Ù¿ç áõ Çñ ÏÇÝÝ ³É ³Û¹ Ù³ñ¹áõÝ Ã»õ»ñáõÝ Ù¿ç ¿ñ©©©£

̳ÕÏ»÷áõÝçÁ í³ñ ÇÝϳõ Ó»éù¿Ý« µ³Ûó ³Û¹ »ñÏáõùÝ ³É ³ÛÝù³Ý ï³ñáõ³Í ¿ÇÝ Çñ³ñÙáí« áñ Ó³ÛÝ ãÉë»óÇÝ£ سñ¹Á ÏÃáï áïù»ñáí ·ÉáõËÁ »ñÏÝóáõó ë»Ý»³ÏÇ ¹ñ³Ý ßñç³Ý³ÏÇÝ áõ ·ÉËáí ѳñáõ³Í ÙÁ Çç»óáõó ßñç³Ý³ÏÇ ëáõñ ³ÝÏÇõÝÇÝ£ Ú»ïáÛ ³Ý·³Ù ÙÁÝ ³É ѳñáõ³Í»ó ³õ»ÉÇ ½ûñ³õáñ« Ûáõë³Éáí áñ ¹³ñÓ»³É åÇïÇ ³ñÃÝݳñ áõ åÇïÇ ³Ý¹ñ³¹³éݳñ ÿ Çñ ï»ë³ÍÁ ÙÕÓ³õ³Ýç ÙÁÝ ¿ñ« ݳËáñ¹ ·Çß»ñáõ³Û å¿ë£ Æñ ³çÇÝ åÇïÇ ï»ëÝ¿ñ Çñ ÏÇÝÁ« áñ ÏÁ ùݳݳñ ÙßÇϬÙßÇÏ£´³Ûó ³Ûë ³Ý·³Ù ³Û¹å¿ë ãå³ï³Ñ»ó³õ£ Æ ½áõñ ¿ÇÝ Ù³ñ¹áõÝ µáÉáñ ÛáÛë»ñÁ« áñáíÑ»ï»õ ÇÝù ³ñÃáõÝ ¿ñ áõ Çñ ³ãùÇÝ ³éç»õ å³ñ½áõ³Í ï»ë³ñ³ÝÁ áõñÇß µ³Ý ÙÁ ã¿ñ« »Ã¿ áã ׳ϳﳷñÇÝ ÏáÕÙ¿ Çñ»Ý íÇ×³Ï³Í ëïáñÇÝ Ë³Õ»ñ¿Ý Ù¿ÏÁ£

Օշին Էլակէօզ
Մարմարա Օրաթերթ